De koningin die haar koelbloedigheid bewaarde (Letterlijk)

Stel je voor: het is 1959. In het souterrain van de basiliek van Saint-Denis in Parijs staat een Franse archeoloog genaamd Michel Fleury. Hij opent voorzichtig een oude stenen sarcofaag. Geen gewoon graf. Dit is de laatste rustplaats van koningin Arnegunde, een Merovingische koningin uit de zesde eeuw.

Wat Fleury aantrof? Voornamelijk botten. Na 1.400 jaar is zacht weefsel meestal verdwenen. Maar hier wordt het vreemd: tussen de skeletresten lag één van haar longen. Nog steeds aanwezig. Nog steeds gemummificeerd.

Ik weet niet hoe het met jou zit, maar dit vind ik absoluut waanzinnig. We hebben het niet over een Egyptische farao, zorgvuldig gewikkeld in tientallen ponden natronzout. Dit is een Frankische koningin wiens begrafenis een stuk minder... grondig was. En toch zei één enkele long: "Nee, ik blijf."

Wie was deze vrouw eigenlijk?

Koningin Arnegunde was nogal iemand in haar tijd. Ze was een van de zes vrouwen van koning Chlotarius I — ja, zes, omdat blijkbaar één niet genoeg was voor Merovingische royalty — en ze was de moeder van koning Chilperik I van Neustrië. Ze leefde ongeveer van 515 tot 580 na Christus, wat best indrukwekkend was voor die tijd. De gemiddelde levensverwachting toen? Vast geen 65.

Bij de resten vonden archeologen sporen van haar prachtige garderobe: een roodachtig-bruine zijden tuniek vastgemaakt met goudbies, een violet zijden blouse, en een delicate sluier versierd met gouden en granaat armbanden. Ze was begraven met gouden en zilveren sieraden, inclusief een ring met haar naam erop — Arnegundis. Ik hou ervan dat ze zelfs in de dood zeker wilde zijn dat niemand haar met iemand anders verwarde.

En ze droeg leren schoenen met gespen en dierenmotieven. Dierenmotieven, mensen. Royalty heeft altijd al interessante smaak gehad.

Dus waarom overleefde alleen de long?

Jarenlang snapte niemand waarom dit ene orgaan bleef terwijl alles anders allang vergaan was. Was het de koele, droge omgeving van de basiliek? Een toeval van scheikunde? Een vleugje oude mummificatiemagie?

Toen, in 2016, besloot een bio-antropoloog genaamd Raffaella Bianucci van de Universiteit van Turijn om veel beter te kijken. En wat ze ontdekte is werkelijk fascinerend.

Met behoorlijk geavanceerde microscopietechnieken ontdekte Bianucci dat koningin Arnegunde kunstmatig gemummificeerd was — zij het niet op de traditionele Egyptische manier. Zie je, nadat Rome Egypte veroverde, verspreidde de kunst van preservatie zich. Maar de Franken kopieerden niet zomaar de Egyptische methoden. Ze pasten ze aan.

In plaats van de interne organen te verwijderen — een klassieke zet bij Egyptische mummificatie — kozen de Frankische balsemers een andere aanpak. Ze infildeerden het lichaam met een mengsel van stoffen, kruiden en plantaardige materialen, toegediend via de mond. Denk eraan als een intern preservatiecocktail voor het lichaam.

Maar hier komt het echt interessante deel: de onderzoekers ontdekten dat de koperen gordel van de koningin ook een rol speelde. Het metaal van haar versierde gordel reageerde daadwerkelijk met de balsemingstoffen, waardoor chemische reacties ontstonden die die long geholpen kunnen hebben te behouden. Hoge concentraties koperionen en koperoxide werden gevonden in het bewaarde weefsel.

Natuur en omstandigheid die samenwerken over veertien eeuwen. Dat is toch een beetje prachtig, vind je niet?

Waarom longen, eigenlijk?

Je vraagt je misschien af: van alle organen, waarom longen? Wat maakt ze zo speciaal?

Het blijkt dat longen een biologisch voordeel hebben. Vergeleken met andere zachte weefsels hebben longen minder epitheelcellen — de soort cellen die lysosomen bevatten, die weefselafbraak na de dood eigenlijk versnellen. Minder lysosomen betekent langzamere ontbinding. Wie had dat gedacht?

Dus tussen de kunstmatige balseming, de scheikunde van de koperen gordel, de koele omgeving van de basiliek, en het natuurlijke verzet van de long tegen verval, kreeg koningin Arnegunde haar ademhalingssysteem het geluk dat haar andere organen niet hadden.

Wat dit ons vertelt over oude koninklijke begrafenissen

Hier is wat me echt raakt aan deze ontdekking: het toont ons dat Frankische royalty de dood uiterst serieus nam. Mummificatie was niet voorbehouden aan Egyptenaren — het was ook een statussymbool voor elite Franken, aangepast van Romeinse technieken na de val van hun rijk.

Dit ging niet alleen om het lichaam intact houden voor een of andere reis naar het hiernamaals. Het ging om nalatenschap. Over herinnering. Over ervoor zorgen dat wanneer toekomstige generaties in deze graven zouden graven, ze iets zouden vinden dat nog steeds sprak van macht en prestige.

Koningin Arnegunde heeft 1.400 jaar tegen ons gepraat. En nu, dankzij moderne wetenschap, beginnen we eindelijk te begrijpen wat ze zegt.

Niet slecht voor een vrouw die stierf voordat antibiotica, elektriciteit of de boekdrukkunst ook maar een twinkeling in de ogen van de mensheid waren.