Onze voorouders waren nog sneller dan we dachten

Laat me jullie iets opbiechten: ik blijf het fascinerend vinden dat wij mensen ooit zo ver van ons oorspronkelijke thuis in Afrika zijn weggetrokken. Stel je eens voor: wezens diedoor immense landschappen trokken zonder kaarten, zonder navigatieapps, zonder zelfs maar te weten waar ze eigenlijk naartoe wilden. En toch belandden ze uiteindelijk letterlijk overal.

Een nieuwe studie in Science Advances heeft mijn bewondering alleen maar groter gemaakt. Onze voorouders blijkennamelijk zo'n een miljoen jaar eerder in Oost-Azië te zijn aangekomen dan we tot nu toe aannamen. Eeneerste?! Dat is geen kleine correctie.

Waar gaat dit over?

Onderzoekers hebben drie schedels van Homo erectus opnieuw onder de loep genomen. Deze schedels werden in de late jaren tachtig en negentig opgegraven bij Yunxian in China, en hebben jarenlang in opslag gelegen. Ze wachtten gewoon op iemand die met betere technieken een frisse blik zou werpen.

En die betere technieken, wat zijn ze dan? De onderzoekers gebruikten een dateringsmethode die aluminium- en berylliumisotopen meet in de omliggende bodem. Ja, ik weet het — klinkt岸 als ingewikkelde仙 stuff. Maar de basis is eigenlijk best te volgen: wanneer kwarts wordt geraakt door kosmische straling uit de ruimte (ja, echt!), ontstaan er specifieke isotopen. Zodra dat kwarts eenmaal onder de grond zit, bereikt die straling het niet meer en beginnen de isotopen te vervallen. Door te meten hoeveel verval er heeft plaatsgevonden, kunnen wetenschappers inschatten wanneer het fossiel werd begraven.

Best slim, toch?

Waarom is dit belangrijk?

Hier wordt het spannend. De oorspronkelijke datering van deze schedels suggereerde een leeftijd tussen de 800.000 en 1,1 miljoen jaar. Best oud, maar niets bijzonders. De nieuwe analyse wijst echter op ongeveer 1,77 miljoen jaar — een enorm verschil van bijna een miljoen jaar.

Als deze dateringen kloppen, betekent dat dat Homo erectus Oost-Azië praktisch even vroeg bereikte als andere delen van Eurazië. De oudste Homo erectus-fossielen buiten Afrika zijn gevonden in Dmanisi, Georgië, en zijn ongeveer 1,78 tot 1,85 miljoen jaar oud. Dus onze voorouders kunnen vrijwel tegelijkertijd in China én in de Kaukasus hebben rondgelopen.

Homo erectus: de langbenige avonturier

Voor het geval jullie Homo erectus niet kennen: stel ik jullie graag voor aan wat ik beschouw als de eerste echte wereldreiziger onder onze voorouders.

Homo erectus was de eerste hominine die echt begon te lijken op ons — nou ja, op verre neven van ons dan. Ze hadden kortere armen en langere benen dan eerdere soorten, wat erop wijst dat ze goed waren aangepast aan lange wandelingen en misschien zelfs hardlopen. (Best logisch voor een soort die blijkbaar niet stil kon zitten!)

Ze waren ook de eersten van onze voorouders die daadwerkelijk Afrika verlieten. Lange tijd dachten wetenschappers dat deze grote migratie zo'n 1,5 tot 2 miljoen jaar geleden plaatsvond, maar over de timing en routes werd flink gedebatteerd. Deze nieuwe Yunxian-dateringen gooien nieuw benzine op het vuur.

Wat betekent dit voor andere vindplaatsen?

Wat ik zelf bijzonder boeiend vind, is dat deze ontdekking verstrekkende gevolgen kan hebben. Als de schedels van Yunxian zo oud blijken te zijn, opent dat de mogelijkheid dat ook andere Aziatische vindplaatsen een stuk ouder zijn dan nu wordt aangenomen.

Sommige schedels en tanden die in China en Indonesië zijn gevonden, werden eerder gedateerd op 1,51 tot 1,72 miljoen jaar oud. Maar die dateringen waren altijd een beetje omstreden, vooral wanneer de fossielen aan het oppervlak waren gevonden in plaats van in hun oorspronkelijke sedimentslagen. De schedels van Yunxian zijn cruciaal: ze werden in situ gevonden, dus precies in de aardlagen waar ze oorspronkelijk waren afgezet. Daardoor kon een betrouwbare datering überhaupt worden uitgevoerd.

De grote vragen die overblijven

Natuurlijk geeft wetenschap zelden simpele antwoorden zonder meteen nieuwe vragen op te werpen.

Onderzoekers vragen zich nu af: als Homo erectus al zo'n 1,77 miljoen jaar geleden in Oost-Azië was, waar kwamen ze dan vandaan? Trokken ze via een zuidelijke route door Indonesië? Een noordelijke route door Centraal-Azië? Iets heel anders?

En hier is een leuke gedachte: als dit niet de oudste homininen in Azië zijn, wat was er dan eerder? Liggen er misschien nog oudere fossielen te wachten om ontdekt te worden?

Dit soort vragen herinnert me eraan waarom ik archaeology zo leuk vind — elk antwoord lost meestal twee of drie nieuwe raadsels op. Maar dat is toch juist wat het zo opwindend maakt?

Terug naar het grote plaatje

Waar ik steeds bij blijf stilijven, is de ongelofelijke vermetelheid van deze vroege mensen. Ze zwierven niet zomaar rond; ze koloniseerden continenten. Ze pasten zich aan nieuwe omgevingen aan, leerden overleven op vreemd terrein, en wisten ergens te floreren.

Het feit dat wij miljoenen jaren later nog steeds bezig zijn hun reis te reconstrueren, zegt veel over hoe bijzonder die prestatie was. En elke nieuwe ontdekking — zoals deze verrassend oude schedels uit Yunxian — brengt ons een stapje dichter bij het begrijpen van hoe wij (of beter gezegd: onze verre familieleden) uiteindelijk overal op deze planeet terechtkwamen.

Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar ik vind dat best inspirerend.