Er blijkt een derde vorm van magnetisme te bestaan — en niemand had het door

Hier ga je even van opkijken: natuurkundigen hebben een gloednieuwe vorm van magnetisme ontdekt die al meer dan honderd jaar voor ons neus verborgen zat. En ik moet eerlijk zijn — dit soort doorbraken in de basisfysica krijg je niet vaak voorgeschoteld.

De twee magnetismen die je kent

Even snel bijspijkeren. Je herinnert je vast van school dat er twee soorten magneten bestaan:

Ferromagneten zijn de gewone magneten die je als kind vast wel eens hebt vastgehad — die aan je koelkast plakken. Al die kleine magnetische deeltjes wijzen dezelfde kant op, waardoor er een meetbaar magnetisch veld ontstaat.

Antiferromagneten zijn een stuk stiller. Hier wijzen de magnetische deeltjes juist in tegenovergestelde richtingen en heffen elkaar op. Je kunt ze niet even oppakken met een andere magneet, maar elektronisch gezien zijn ze bijzonder interessant.

Jarenlang dachten natuurkundigen: dít zijn de enige twee opties. Punt. Klaar. Volgend onderwerp.

Ontmoet altermagnetisme: de verborgen derde

Behalve... ze zaten ernaast.

Drie onderzoekers — professor Jairo Sinova van de universiteit van Mainz, Dr. Libor Šmejkal en professor Tomas Jungwirth van de Tsjechische Academie van Wetenschappen — hebben zojuist de prestigieuze Europhysics Prize 2026 gewonnen voor het bewijs dat er nóg een categorie bestaat.

Ze noemen het altermagnetisme.

En hier wordt het spannend: altermagneten lijken op beide typen, maar ook op geen van beide. Net als antiferromagneten hebben ze geen netto magnetisatie — die momenten heffen elkaar op. Maar hun elektronen kunnen wél eigenschappen hebben die je normaal alleen bij ferromagneten vindt.

Stel je voor dat je ontdekt dat wat je altijd "rood" noemde eigenlijk tientallen tinten heeft die je compleet over het hoofd zag.

Waarom is dit belangrijk? (Niet alleen voor natuurkundigen)

Ik hoor je al denken: "Leuk weetje, maar wat heb ik eraan?"

Goed punt. Hier wordt het echt interessant.

Altermagnetische materialen kunnen elektrische stromen geleiden met sterk gepolariseerde elektronenspins, én ze hebben razendsnelle magnetische dynamiek. In gewoon Nederlands? Dit kan enorm belangrijk worden voor spintronica — de technologie die misschien wel de volgende generatie computers en elektronica aandrijft.

We hebben het over mogelijke toepassingen in:

• Snellere, efficiëntere geheugenchips
• Geavanceerde elektronica die onze huidige tech ouderwets laat lijken
• Materialen voor kwantumcomputers

Maar er is meer. Deze ontdekking heeft onverwachte verbindingen onthuld met topologische verschijnselen, supergeleiding en kwantummaterialen met bizarre elektronengedragingen. Het onderzoek heeft feitelijk een heel nieuw speelveld geopend voor fysici.

De jacht op verborgen patronen

Wat mij betreft wordt het hier écht fascinerend: hoe kwamen de onderzoekers eigenlijk tot deze ontdekking? Het begon met het bestuderen van hoe elektriciteit zich gedraagt in magnetische materialen — specifiek het zogenaamde kristallijne anomale Hall-effect.

Aanvankelijk leken deze vreemde verschijnselen op zichzelf te staan. Maar Šmejkal, die acht jaar aan dit onderzoek werkte, begon een patroon te zien. Hij realiseerde zich dat dit geen toevallige uitzonderingen waren — ze waren verbonden door een dieper principe rond elektronenspinsymmetrie.

De doorbraak kwam in 2022, toen het team een uitgebreid classificatiesysteem voor altermagnetisme publiceerde en honderden materialen identificeerde die deze derde vorm van magnetisme zouden kunnen vertonen.

Zodra andere onderzoeksgroepen wereldwijd begonnen met het testen van deze voorspellingen, stapelde het bewijs zich op. Altermagnetisme was real.

Er valt nog zoveel te ontdekken

Wat me bij dit verhaal het meest raakt: natuurkunde wordt vaak neergezet als een afgeronde wetenschap waarin alle grote ontdekkingen al zijn gedaan. Maar dat iets zo fundamenteel al die tijd voor ons verborgen zat? Dat zegt iets belangrijks.

Er is nog zoveel dat we niet begrijpen. Zelfs de meest "rijpe" wetenschappelijke velden kunnen verrassingen verbergen.

En eerlijk? Dat is toch een beetje prachtig, vind je niet?

De volgende keer dat je een magneet vasthoudt of je telefoon oplaadt: misschien zijn er wel hele categorieën fysische verschijnselen die we nog niet eens een naam hebben gegeven, die gewoon wachten tot iemand met een nieuwsgierige blik wat beter gaat kijken.