Ξέρεις τι; Νόμιζα ότι τα δόντια ήταν βαρετά

Ποτέ μου δεν περίμενα να ενθουσιαστώ με αυλακώσεις σε δόντια. Μα να είμαι ειλικρινής — δεν νομίζω ότι είχα σκεφτεί καθόλου το θέμα. Μέχρι τώρα.

Αυτό που ανακάλυψαν επιστήμονες πρόσφατα με έκανε να δω τα πράγματα εντελώς διαφορετικά. Και όχι μόνο για τους προγόνους μας — για τα δικά μου δόντια, τα δόντια σου, για όλους μας.

Η θεωρία του "οδοντογλυφίου"

Αν κοιτάξεις αρχαία απολιθώματα ανθρώπων, θα δεις κάτι περίεργο. Μικροσκοπικές αυλακώσεις στις ρίζες των δοντιών, κυρίως ανάμεσα σε αυτά. Οι ανθρωπολόγοι το παρατήρησαν εδώ και δεκαετίες.

Η εξήγηση έμοιαζε απλή: οι πρώτοι άνθρωποι καθάριζαν τα δόντια τους με ξύλα, κόκαλα ή φυτικές ίνες. Κάποιοι μάλιστα το χαρακτήρισαν "την παλαιότερη ανθρώπινη συνήθεια".

Βρίσκουμε αυτές τις αυλακώσεις παντού. Σε απολιθώματα δύο εκατομμυρίων ετών, μέχρι και σε Νεάντερταλ. Η σκέψη ήταν μονόδρομη: οι πρόγονοί μας είχαν στοματική υγιεινή — κιόλας!

Ομολογώ ότι κάθε φορά το φανταζόμουν κάπως έτσι: ένας αρχαίος άνθρωπος να ψάχνει προσεκτικά τα δόντια του με ένα κλαδάκι μετά το φαγητό. Πολύ γλυκό σκηνικό, αν το σκεφτείς.

Πού αρχίζει το ενδιαφέρον

Μια ομάδα ερευνητών είπε: "Περίμενε. Ας δούμε αν άλλα πρωτεύοντα έχουν τις ίδιες αυλακώσεις."

Και είχαν.

Οι επιστήμονες εξέτασαν πάνω από 500 δόντια από 27 διαφορετικά είδη πρωτευόντων. Όχι ζώα σε αιχμαλωσία — μόνο άγρια, ελεύθερα. Γορίλες, ουραγκοτάγκοι, πίθηκοι όλων των ειδών.

Βρήκαν ακριβώς τις ίδιες αυλακώσεις. Ίδια σχήματα, ίδιες γρατσουνιές.

Σκέψου το λίγο: μήπως δεν ήταν καθόλου οδοντογλυφία αυτό;

Τι συμβαίνει τελικά

Περίπου 4% των αγρίων πρωτευόντων είχαν αυτές τις αυλακώσεις. Πολλές έμοιαζαν σχεδόν πανομοιότυπες με αυτές που βλέπουμε στα ανθρώπινα απολιθώματα.

Το παράδοξο; Αυτά τα ζώα δεν έχουν δοκιμάσει ποτέ οδοντόκρεμα, δεν έχουν πιει αναψυκτικό, δεν έχουν κάνει ποτέ μια επίσκεψη στον οδοντίατρο.

Τι τις προκαλεί, λοιπόν;

Φυσικά αίτια: τραχιά φαγητά, άμμος που καταπίνεται κατά τη μάσηση, η ίδια η δύναμη του μασήματος, ακόμα και συνήθειες όπως το ξεφλούδισμα φυτών με τα δόντια. Τίποτα από αυτά δεν απαιτεί εργαλεία ή υγιεινή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πρόγονοί μας δεν χρησιμοποιούσαν ποτέ οδοντογλυφία. Σημαίνει απλά ότι δεν μπορούμε να θεωρούμε κάθε αυλάκωση απόδειξη τέτοιας συνήθειας. Ίσως βλέπουμε αυτό που θέλουμε να δούμε.

Το πραγματικά εντυπωσιακό

Οι ερευνητές βρήκαν κάτι ακόμα πιο εκπληκτικό.

Σε όλα αυτά τα 500+ άγρια πρωτεύοντα — είδη με τρομερά σκληρές δίαιτες και απίστευτη μασητική δύναμη — δεν υπήρχε ούτε ένα με αβρακτικές βλάβες.

Τι είναι οι αβρακτικές βλάβες; Εκείνες οι βαθιές, σφηνοειδείς εσοχές που βλέπουμε κάποτε κοντά στα ούλα. Αν έχεις δει ποτέ ένα δόντι με ένα μικρό "V" στη βάση του, αυτό είναι.

Είναι εξαιρετικά συχνές στους σύγχρονους ανθρώπους. Όμως στα απολιθώματα; Σχεδόν ανύπαρκτες.

Οι επιστήμονες αναρωτιούνταν χρόνια: γιατί οι αρχαίοι άνθρωποι δεν τις είχαν; Ήταν τυχεροί; Είχαν διαφορετικά δόντια;

Η απάντηση είναι... ανησυχητική

Οι άγριοι πρωτεύοντες δεν παθαίνουν ποτέ αβρακτικές βλάβες. Ποτέ. Με όλη αυτή τη σκληρή τροφή, με όλη αυτή τη δύναμη.

Αυτό σημαίνει κάτι απλό: οι αβρακτικές βλάβες είναι πρόβλημα μόνο του σύγχρονου ανθρώπου.

Οι οδοντίατροι τις συνδέουν με έντονο βούρτσισμα, τρίξιμο δοντιών από στρες, όξινες δίαιτες. Οι πρόγονοί μας δεν είχαν αυτά τα προβλήματα — γιατί δεν είχαν αυτές τις συνήθειες.

Σκέψου το: με τη συμπεριφορά μας καταστρέφουμε τα δόντια μας. Τα ίδια δόντια που δεν εξελίχθηκαν ποτέ για να αντέξουν αυτά.

Γιατί έχει σημασία

Αυτό που με συναρπάζει είναι η γέφυρα: κατανόηση του παρελθόντος και βελτίωση της υγείας μας σήμερα.

Οι ερευνητές ονομάζουν αυτό το πεδίο "εξελικτική οδοντιατρική". Χρησιμοποιούμε όσα ξέρουμε για την εξέλιξη των δοντιών και τι βιώνουν τα άλλα πρωτεύοντα, για να καταλάβουμε γιατί εμείς υποφέρουμε.

Αποδεικνύεται ότι οι σοφοί δόντια που δεν βγαίνουν σωστά, οι λοξές γνάθοι και άλλα προβλήματα είναι σπάνια στα άγρια πρωτεύοντα αλλά συνηθισμένα σε εμάς. Οι δίαιτες και οι τρόποι ζωής μας άλλαξαν πιο γρήγορα από ό,τι μπορούν να προσαρμοστούν τα δόντια μας.

Τι σημαίνει για σένα

Η εξέλιξη διαμόρφωσε τα δόντια μας για εκατομμύρια χρόνια με συγκεκριμένο σκοπό. Και μετά, μέσα σε λίγες γενιές, αλλάξαμε τα πάντα: επεξεργασμένα τρόφιμα, όξινα ποτά, και πολλά άλλα που οι πρόγονοί μας δεν είχαν ονειρευτεί.

Εκείνη η αυλάκωση στο δόντι του προγόνου σου; Πιθανότατα απλά από το μάσημα.

Εκείνη η σφηνοειδής εσοχή στο δικό σου δόντι; Πιθανότατα όχι.

Ίσως αξίζει να είμαστε λίγο πιο απαλοί με τα δόντια μας. Λιγότερο δυνατό βούρτσισμα. Λιγότερα όξινα ποτά. Και λίγη περισσότερη ταπεινότητα για το τι μας κάνει "μοναδικούς" σε σχέση με τα ξαδέρφια μας.

Την επόμενη φορά που θα πας στον οδοντίατρο και δεις αυτές τις μικρές εσοχές, σκέψου τα άγρια πρωτεύοντα εκεί έξω — απολαμβάνουν τη φυσική τους διατροφή, χωρίς κανένα από τα δικά μας οδοντιατρικά δράματα.

Αυτό, νομίζω, αξίζει ένα χαμόγελο.