Το μυστήριο της Ράπα Νούι: Μια γραφή που ίσως γεννήθηκε μόνη της;

Θα σας πω κάτι. Όταν βλέπω εκείνες τις τεράστιες πέτρινες φιγούρες της Νήσου του Πάσχα να κοιτάζουν τον Ειρηνικό, νιώθω κάτι σαν δέος. Τι κρύβεται άραγε πίσω από τα μάτια τους;

Αλλά αυτό που με συναρπάζει περισσότερο δεν είναι τα αγάλματα. Είναι η γραφή.

Το πιο απομονωμένο μέρος του κόσμου

Η Νήσος του Πάσχα—ή Ράπα Νούι, όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι—βρίσκεται σχεδόν 3.700 χιλιόμετρα μακριά από τις ακτές της Χιλής. Φανταστείτε να πετάτε από την Αθήνα μέχρι το Λονδίνο, αλλά πάνω από ωκεανό. Οι πρώτοι κάτοικοι έφτασαν εκεί μεταξύ 1150 και 1280 μ.Χ. Μέχρι να εμφανιστούν οι Ευρωπαίοι, είχαν περάσει αιώνες ολόκληροι.

Όταν λοιπόν έφτασαν οι Ευρωπαίοι το 1722, βρήκαν τα επιβλητικά αγάλματα moai. Αλλά βρήκαν και κάτι άλλο: ένα σύστημα γραφής που ονομάζεται Rongorongo. Σύμβολα χαραγμένα σε ξύλο. Μόνο που κανείς δεν κατάφερε ποτέ να το αποκρυπτογραφήσει πλήρως.

Η μεγάλη ερώτηση

Ποιος δημιούργησε αυτή τη γραφή;

Οι Ράπα Νούι μόνοι τους; Ή οι Ευρωπαίοι τους έδωσαν την ιδέα;

Τώρα, μια νέα μελέτη στο Scientific Reports ίσως αλλάξει τα δεδομένα.

Η αρχαιολόγος και γλωσσολόγος Silvia Ferrara από το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια χρησιμοποίησε ραδιενεργό χρονολόγηση σε τέσσερις ξύλινους πίνακες με επιγραφές Rongorongo. Ένας από αυτούς—ο Πίνακας του Σαντιάγο—χρονολογήθηκε μεταξύ 1493 και 1509 μ.Χ.

Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει πριν την ευρωπαϊκή επαφή. Κατά δύο αιώνες.

Γιατί έχει σημασία

Η ανεξάρτητη εφεύρεση γραφής είναι εξαιρετικά σπάνια στην ιστορία. Μόνο η Μεσοποταμία, η Αίγυπτος, η Κίνα και η Μεσοαμερική τα κατάφεραν. Αν το Rongorongo ήταν πραγματικά δικό τους δημιούργημα, θα ήταν μία από τις νεότερες και πιο απομονωμένες εφευρέσεις γραφής στην ανθρωπότητα.

Και ξέρετε τι είναι εντυπωσιακό; Το Rongorongo λειτουργεί εντελώς διαφορετικά από τα ευρωπαϊκά συστήματα. Χρησιμοποιεί τρισδιάστατη προσέγγιση με εικονίδια που δεν δείχνουν καμία ευρωπαϊκή επιρροή.

Όμως, υπάρχουν επιφυλάξεις

Η ραδιενεργός χρονολόγηση μας λέει πότε κόπηκε το ξύλο, όχι πότε χαράχτηκαν τα σύμβολα. Είναι πιθανό κάποιος να χρησιμοποίησε παλιό ξύλο για νεότερη επιγραφή. Επιπλέον, οι άλλοι τρεις πίνακες χρονολογούνται μετά την ευρωπαϊκή επαφή.

Οι υπόλοιποι πίνακες Rongorongo είναι διάσπαρτοι σε μουσεία ανά τον κόσμο, κάτι που δυσκολεύει την έρευνα.

Η δική μου σκέψη

Με ενθουσιάζει αυτή η πιθανότητα. Το να φανταστείς μια μικρή κοινότητα σε ένα νησί του Ειρηνικού να εφευρίσκει τη δική της γραφή—είναι σαν να σου υπενθυμίζει πόσο εφευρετικοί μπορούμε να είμαστε ως είδος.

Και αναρωτιέμαι: τι άλλο κρύβεται εκεί έξω, που δεν έχουμε ανακαλύψει ακόμα;