Μια Σκέψη που Θα Σε Ταράξει...
Σκέψου το εξής: είσαι αστροναύτης, ετοιμάζεσαι για το πρώτο σου ταξίδι στη Σελήνη. Έχεις φορέσει τη στολή, έχεις προπονηθεί, είσαι ψυχολογικά έτοιμος για την εμπειρία της ζωής σου. Αλλά υπάρχει κάτι που πιθανώς δεν σκέφτηκες—κουβαλάς μαζί σου περίπου ένα εκατομμύριο βακτήρια. Ανά τετραγωνικό εκατοστό δέρματος. (Εντάξει, μάλλον μην το πολυσκέφτεσαι.)
Σύμφωνα με νέα έρευνα της NASA, κάποια από αυτά τα μικροσκοπικά πλάσματα ίσως είναι αρκετά ανθεκτικά για να επιβιώσουν σε συγκεκριμένα σημεία της Σελήνης. Και ειλικρινά; Αυτό είναι ταυτόχρονα συναρπαστικό και ανησυχητικό.
Τα Σκοτεινά Σημεία Όπου η Ζωή (Κάπως) Θα Μπορούσε να Υπάρξει
Το κλειδί βρίσκεται στο νότιο πόλο της Σελήνης και συγκεκριμένα στην περίεργη γεωμετρία φωτισμού του.
Επειδή η Σελήνη έχει ελάχιστη κλίση άξονα, ο Ήλιος ουσιαστικά γλιστράει στον ορίζοντα σαν φακός ξαπλωμένος στο τραπέζι. Έτσι, διάφορες κοιλότητες, χαράδρες, χείλη κρατήρων και απότομες πλαγιές εμποδίζουν το ηλιακό φως. Το αποτέλεσμα; Περιοχές μόνιμης σκιάς που μένουν απίστευτα κρύες, ίσως διατηρούν πάγο νερού, και θα μπορούσαν να προστατεύσουν ευαίσθητα μόρια—ή ακόμα και μικροσκοπικούς οργανισμούς—από την ακτινοβολία που κάνει την επιφάνεια της Σελήνης τόσο εχθρική.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σε αυτές τις σκιασμένες ζώνες, οι συνθήκες ίσως επιτρέπουν σε κάποια γήινα μικρόβια να παραμείνουν τεχνικά ζωντανά για τουλάχιστον μία μέρα. Δεν εννοούμε ότι θα ευημερούν ή θα αναπαράγονται—απλώς θα είναι σε κάποιο είδους ακραίας παύσης. Αλλά και πάλι, αυτό είναι αξιοσημείωτο.
Οι Υπερ-Επιζώντες
Οι επιστήμονες δεν μάντεψαν απλώς ποια μικρόβια θα επιβιώσουν. Μελέτησαν συγκεκριμένους οργανισμούς που έχουν ήδη αποδείξει την αντοχή τους στις συνθήκες διαστημικής πτήσης.
Ένα αστέρι της έρευνας; Το Aspergillus niger—ένας μύκητας που είναι ουσιαστικά η μούχλα που εμφανίζεται στο μπάνιο σου αν ξεχάσεις τον απορροφητήρα. Οι αστροναύτες έχουν συλλέξει δείγματα αυτού του πράγματος στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, και προηγούμενα πειράματα έδειξαν ότι μπορεί να επιβιώσει έξω από τον σταθμό, παραπαίοντας στο διάστημα.
Ο Δρ. Aaron Regberg, γεωμικροβιολόγος στο Κέντρο Διαστήματος Johnson της NASA, παραδέχτηκε ότι εξεπλάγη πραγματικά. Είπε ότι θα περίμενε αυτοί οι οργανισμοί να είχαν στεγνώσει εντελώς στο κενό του διαστήματος. Αλλά δεν συνέβη αυτό. Κάποια από αυτά τα μικρόβια είναι πολύ πιο δύσκολο να σκοτωθούν από ό,τι περίμενε κανείς—ακόμα κι όταν δεν ταξινομούνται τεχνικά ως "ακραιόφιλοι".
Αυτό είναι το σημείο που με συναρπάζει περισσότερο. Δεν μιλάμε για ειδικά εξελιγμένους οργανισμούς σχεδιασμένους να αντέχουν εξωγήινες συνθήκες. Μιλάμε για κοινά γήινα μικρόβια που βρέθηκαν σε λάθος (ή σωστό;) μέρος τη λάθος στιγμή και απλώς... αρνήθηκαν να πεθάνουν.
Γιατί Να Μας Ενδιαφέρει αν Επιβιώνει η Σεληνιακή Μούχλα;
Εδώ γίνεται σημαντικό από επιστημονική σκοπιά.
Αν οι άνθρωποι εισάγουμε μικρόβια σε περιοχές που μελετάμε, γίνεται σχεδόν αδύνατο να διακρίνουμε ανάμεσα σε υλικό που υπήρχε πάντα (όπως αρχαία σεληνιακή χημεία) και υλικό που φέραμε εμείς. Αυτό έχει τεράστια σημασία όταν αρχίσουμε να εξερευνούμε τη γεωλογία της Σελήνης ή, τελικά, να αναζητούμε σημάδια ζωής στον Άρη.
Όπως το έθεσε ο Δρ. Andrew Needham, συν-συγγραφέας της μελέτης: "Πρέπει να καταλάβουμε τι υπήρχε εκεί πριν από εμάς, γιατί όταν πάμε στον Άρη να αναζητήσουμε σημάδια ζωής πέρα από τον πλανήτη μας, θέλουμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν είναι κάτι που φέραμε μαζί μας."
Σκέψου το για μια στιγμή. Φαντάσου να ξοδεύεις χρόνια και δισεκατομμύρια δολάρια για να αναζητήσεις εξωγήινη ζωή στον Άρη, μόνο για να ανακαλύψεις ότι οι "εξωγήινοι" ήταν στην πραγματικότητα βακτήρια που ταξίδεψαν στη μύτη σου. Αυτό θα ήταν, για να το θέσουμε ήπια, ενοχλητικό.
το Θετικό
Αλλά να τι πραγματικά με ενθουσίασε σε αυτή την έρευνα. Οι επιστήμονες δεν βλέπουν απλώς αυτό ως πρόβλημα—βλέπουν και μια ευκαιρία.
Κάποιοι ερευνητές, συμπεριλαμβανομένου του επικεφαλής της μελέτης Δρ. Prabal Saxena από το Κέντρο Διαστημικής Πτήσης Goddard της NASA, βλέπουν δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τη Σελήνη ως φυσικό εργαστήριο. Αυτές οι προσεκτικά παρακολουθούμενες σκιασμένες περιοχές κοντά στο νότιο πόλο θα μπορούσαν να γίνουν πειράματα πραγματικού κόσμου για να δοκιμάσουν πόσο ανθεκτική μπορεί πραγματικά να είναι η ζωή. Συνθήκες που είναι σχεδόν αδύνατο να αναπαραχθούν τέλεια στη Γη, υπάρχουν φυσικά σε απόσταση λίγων ημερών ταξιδιού.
"Εμείς οι άνθρωποι είμαστε φυσικοί εξερευνητές," είπε ο Saxena. "Για κάποιους επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένου του εαυτού μου, αυτή η πραγματικότητα μπορεί να είναι ανησυχητική. Αλλά δημιουργεί επίσης μια ευκαιρία να μετατρέψουμε μια ατελή κατάσταση σε χρήσιμο πείραμα."
Λατρεύω αυτή τη σκέψη. Ναι, μολύνουμε αναπόφευκτα όπου πηγαίνουμε. Ναι, αυτό είναι επιστημονικά απογοητευτικό. Αλλά ας μάθουμε κάτι από αυτό, σωστά;
Η Ουσία
Δεν μπορούμε να αποστειρώσουμε επανδρωμένες αποστολές όπως τις ρομποτικές (που θερμαίνονται σε θερμοκρασίες άνω των 200 βαθμών Κελσίου για να σκοτώσουν τα πάντα). Οι άνθρωποι είμαστε ακατάστατα, μικροβιοφόρα πλάσματα, και αυτή είναι απλώς η πραγματικότητα της εξερεύνησης.
Τα καλά νέα είναι ότι οι επιστήμονες σκέφτονται αυτό τώρα, πριν δημιουργήσουμε μόνιμες βάσεις στη Σελήνη. Προσπαθούν να καθορίσουν σημεία αναφοράς, να παρακολουθήσουν πού μπορεί να επιβιώσει κάτι, και να βρουν τρόπο να διαχωρίσουν τα ανθρώπινα ίχνη από τη σεληνιακή επιστήμη.
Και ειλικρινά; Νομίζω ότι υπάρχει κάτι όμορφο σε όλο αυτό. Είμαστε εύθραυστοι άνθρωποι που εκτοξευόμαστε στο κενό, φέρνοντας κατά λάθος εκατομμύρια μικροσκοπικούς συντρόφους μαζί μας, και κάποιοι από αυτούς τους μικρούς επιζώντες ίσως να είναι αρκετά πεισματάρηδες για να αποδείξουν ότι η ζωή βρίσκει τον δρόμο της—ακόμα κι όταν αυτός ο δρόμος σημαίνει να προσκολλάται στην ύπαρξη σε παγωμένες σεληνιακές σκιές για μία μόνο πολύτιμη μέρα.
Η Σελήνη ίσως να μην είναι ο πιο φιλόξενος προορισμός, αλλά φαίνεται ότι δεν είναι ακριβώς η άνυδρη έρημος που ίσως θεωρούσαμε. Και αυτό αλλάζει όλα όσα νομίζαμε ότι ξέραμε για το πού μπορεί να επιβιώσει η ζωή.