Η Χημική Ουσία της Ευτυχίας Έχει μια Κρυφή Ζωή
Υπάρχουν στιγμές που διαβάζεις κάτι και λες «πώς δεν το ήξερα αυτό;». Για μένα, μία τέτοια στιγμή ήταν όταν έπεσα πάνω σε μια έρευνα για τη σεροτονίνη — την ουσία που στοχεύουν φάρμακα όπως το Prozac και το Zoloft για να βοηθήσουν τους ανθρώπους να νιώσουν καλύτερα.
Αυτή λοιπόν η σεροτονίνη, όπως αποδεικνύεται, κάνει παρέα και με τις βαλβίδες της καρδιάς σου. Συγκεκριμένα, με τη μιτροειδή βαλβίδα.
Εντάξει, όταν ακούω σεροτονίνη, το μυαλό μου πάει κατευθείαν στη διάθεση, στην κατάθλιψη, στη χημεία του εγκεφάλου. Το να μου πουν ότι η ίδια ουσία μπορεί να επηρεάζει ένα μικρό «φυλαχτό» στο στήθος μου που κρατάει το αίμα να κυλάει σωστά; Αυτό δεν το είχα στο ραντερου μου καθόλου.
Επιστήμονες όμως στο Columbia University δημοσίευσαν πρόσφατα ευρήματα στο Science Translational Medicine που υποδηλώνουν ότι η ιστορία είναι πολύ πιο περίπλοκη απ' ό,τι νομίζαμε. Και ειλικρινά, τέτοιες ανακαλύψεις σε κάνουν να εκτιμάς πόσο παράξενα διασυνδεδεμένος είναι ο οργανισμός μας.
Ας Γνωρίσουμε τη Μιτροειδή Βαλβίδα (Ναι, Έχεις Κι Εσύ Μία)
Πριν προχωρήσουμε, ας βεβαιωθούμε ότι μιλάμε για το ίδιο πράγμα.
Η μιτροειδής βαλβίδα βρίσκεται ανάμεσα στον αριστερό κόλπο — εκεί όπου φτάνει το πλούσιο σε οξυγόνο αίμα από τους πνεύμονες — και την αριστερή κοιλία, τον δυνατό θάλαμο που στέλνει το αίμα σε όλο το σώμα. Κάθε φορά που χτυπάει η καρδιά σου, αυτή η βαλβίδα κλείνει σφιχτά — σαν μονόδρομη πόρτα που δεν αφήνει το αίμα να γυρίσει πίσω.
Σημαντικό, λοιπόν; Και βέβαια είναι.
Όταν η βαλβίδα αρχίζει να φθείρεται, μιλάμε για εκφυλιστική μιτροειδή ανεπάρκεια. Ο ιστός της παχαίνει, τεντώνεται ή χάνει το σχήμα του. Αντί να σφραγίζει τέλεια, αφήνει κενά. Το αίμα γυρνάει πίσω στον πάνω θάλαμο αντί να προχωράει όπου πρέπει.
Το πρόβλημα; Στα αρχικά στάδια, πολλοί άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν τίποτα. Μπορεί να μην υπάρχουν εμφανή συμπτώματα μέχρι η ζημιά να έχει μαζευτεί αρκετά. Με τον καιρό όμως, η καρδιά επιβαρύνεται, ανεβαίνει η πίεση προς τους πνεύμονες, και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές καταστάσεις όπως καρδιακή ανεπάρκεια ή κολπική μαρμαρυγή.
Φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων, αλλά δεν μπορούν να αντιστρέψουν τη ζημιά στη βαλβίδα. Όταν ο εκφυλισμός γίνει σοβαρός, συνήθως χρειάζεται χειρουργείο για επισκευή ή αντικατάσταση.
Πού Παίζει Ρόλο η Σεροτονίνη;
Εδώ είναι που η έρευνα του Columbia γίνεται πραγματικά ενδιαφέρουσα.
Η ομάδα — με επικεφαλής τον Dr. Giovanni Ferrari από το Columbia και τον Dr. Robert J. Levy από το Children's Hospital of Philadelphia — αποφάσισε να εξετάσει κάτι αρκετά δημιουργικό. Αναρωτήθηκαν αν ο μεταφορέας σεροτονίνης (SERT, για τους ειδικούς), η ίδια πρωτεΐνη που στοχεύουν τα SSRIs, μπορεί να παίζει ρόλο στον εκφυλισμό της βαλβίδας.
Σκέψου τι κάνουν τα SSRIs: μπλοκάρουν τον μεταφορέα που επαναπορροφά τη σεροτονίνη, αφήνοντας περισσότερη να κυκλοφορεί στον εγκέφαλο και να ρυθμίζει τη διάθεση. Μειωμένη δραστηριότητα του SERT — αυτό είναι το ζητούμενο αυτών των φαρμάκων.
Αλλά τι θα γινόταν αν ο ίδιος μηχανισμός είχε απρόβλεπτες επιδράσεις στον ιστό της καρδιακής βαλβίδας;
Οι ερευνητές άρχισαν να ψάχνουν δεδομένα από πάνω από 9.000 ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε επέμβαση μιτροειδούς βαλβίδας για DMR. Εξέτασαν επίσης περίπου 100 δείγματα ιστού βαλβίδας στο εργαστήριο.
Αυτό που βρήκαν ήταν εντυπωσιακό: οι ασθενείς που έπαιρναν SSRIs έτειναν να χρειάζονται το χειρουργείο στη βαλβίδα σε μικρότερη ηλικία σε σύγκριση με όσους δεν έπαιρναν αυτά τα φάρμακα. Η συσχέτιση ήταν ξεκάθαρη στα κλινικά δεδομένα.
Μην Πανικοβάλλεσαι για το Αντικαταθλιπτικό σου
Θέλω να είμαι πολύ προσεκτικός εδώ, γιατί έχει σημασία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα SSRIs προκαλούν νόσο της μιτροειδούς βαλβίδας. Αυτό που δείχνει η έρευνα είναι μια συσχέτιση — οι άνθρωποι που παίρνουν αυτά τα φάρμακα έφταναν νωρίτερα στο σημείο να χρειαστούν χειρουργείο. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να αποδεικνύει ότι τα φάρμακα επιταχύνουν την εξέλιξη της νόσου.
Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα δεδομένα ασθενών δεν μπορούν να αποδείξουν αιτιότητα. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες, και οι άνθρωποι που παίρνουν SSRIs μπορεί να διαφέρουν από αυτούς που δεν παίρνουν σε πολλά πράγματα πέρα από το φάρμακό τους.
Αυτό που υποδηλώνει η μελέτη είναι ότι η σηματοδότηση της σεροτονίνης φαίνεται να παίζει ρόλο στη συμπεριφορά του ιστού της βαλβίδας. Σε ασθενείς των οποίων η βαλβίδα ήδη εκφυλιζόταν, η μειωμένη δραστηριότητα του μεταφορέα σεροτονίνης φαινόταν να συνδέεται με πιο επιθετική νόσο.
Γιατί Έχει Σημασία — Πέρα από τα Πρωτοσέλιδα
Ορίστε η δική μου εκτίμηση για το γιατί αυτή η έρευνα έχει τόση σημασία, πέρα από τις άμεσες ιατρικές συνέπειες.
Πρώτον, μας υπενθυμίζει ότι οι οργανισμοί μας είναι απίστευτα διασυνδεδεμένοι. Μας αρέσει να σκεφτόμαστε τη σεροτονίνη ως τη «χημική της διάθεσης» ή το έντερο απλά για πέψη, αλλά η βιολογία δεν λειτουργεί έτσι. Το ίδιο μόριο που επηρεάζει την ψυχική σου κατάσταση μπορεί να έχει συνομιλίες με ιστούς που δεν θα περίμενες ποτέ.
Δεύτερον, αυτό θα μπορούσε κάποια μέρα να οδηγήσει σε καλύτερους τρόπους πρόβλεψης ποιος μπορεί να αναπτύξει πιο επιθετική νόσο της βαλβίδας. Αν κατανοήσουμε καλύτερα τη διαδρομή της σεροτονίνης, ίσως μπορέσουμε να εντοπίσουμε ασθενείς υψηλού κινδύνου νωρίτερα και να τους παρακολουθούμε πιο στενά.
Τρίτον — και αυτό είναι σημαντικό για τα εκατομμύρια ανθρώπων που παίρνουν SSRIs — τυχόν κλινικές εφαρμογές θα χρειαστούν χρόνια προσεκτικής έρευνας πριν κανείς σκεφτεί να αλλάξει τον τρόπο που προσεγγίζει την αντικαταθλιπτική του αγωγή. Οι κίνδυνοι της μη θεραπευμένης κατάθλιψης είναι πραγματικοί και καλά τεκμηριωμένοι. Σίγουρα δεν είμαστε σε σημείο που να πρέπει κανείς να σταματήσει το φάρμακό του βάσει αυτού.
Οι ίδιοι οι ερευνητές φαίνεται να βλέπουν αυτό ως αφετηρία για κατανόηση μηχανισμών, όχι ως κάλεσμα για αλλαγή της κλινικής πρακτικής αύριο το πρωί.
Η Μεγάλη Εικόνα
Λατρεύω ιστορίες της επιστήμης σαν αυτή, γιατί δείχνουν πώς δουλεύει η έρευνα στην πράξη. Κάποιος παρατήρησε ένα ενδιαφέρον μοτίβο, έθεσε μια δημιουργική ερώτηση, συγκέντρωσε δεδομένα από πολλαπλά ιδρύματα, και βρήκε κάτι απροσδόκητο. Τώρα αρχίζει η πραγματική δουλειά: να καταλάβουμε τι σημαίνει, πώς λειτουργεί, και αν θα μπορούσε τελικά να βοηθήσει ασθενείς.
Η μιτροειδής βαλβίδα ίσως να μην είναι τόσο διάσημη όσο η ίδια η καρδιά, αλλά κάνει κρίσιμη δουλειά κάθε στιγμή της ζωής σου. Το να καταλάβουμε γιατί κάποιες φορές αποτυγχάνει — και ποιοι παράγοντες μπορεί να επιταχύνουν αυτή την αποτυχία — θα μπορούσε να κάνει πραγματική διαφορά στο πώς αντιμετωπίζουμε τη νόσο των βαλβίδων στο μέλλον.
Και την επόμενη φορά που κάποιος αναφέρει τη σεροτονίνη, ίσως να σκεφτείς αυτή τη μονόδρομη πόρτα στο στήθος σου που κρατάει το αίμα να κυλάει στη σωστή κατεύθυνση. Η επιστήμη είναι τρελή, δεν είναι;