Over een miljard jaar: de toekomst van het leven op aarde

Pak even plaats. Of beter: ga comfortabel zitten, want we gaan het hebben over tijdschalen die je brein gewoon niet goed kan bevatten.

Onze planeet heeft nog zo'n 1,5 tot 1,8 miljard jaar voordat het hier flink onprettig wordt voor het merendeel van het leven. Toen ik dit voor het eerst las, moest ik even slikken. Het voelt tegelijk als een eeuwigheid én als geen tijd.

Laten we even uitleggen waarom dit gebeurt.

De zon brandt langzaam maar zeker feller

Onze buurster — de zon — wordt gestaag feller. Wetenschappers schatten dat ze tegenwoordig ongeveer een derde meer energie produceert dan toen het zonnestelsel net ontstond. Best gek om over na te denken. En het stopt niet: de helderheid neemt elke 110 miljoen jaar of zo met zo'n 1 procent toe.

Hoe feller de zon, hoe meer warmte de aarde absorbeert. Ons natuurlijke klimaatsysteem probeert te compenseren door CO2 uit de atmosfeer te halen en vast te leggen in gesteenten. Maar hier zit het probleem: planten hebben CO2 nodig. Het is letterlijk hun voedselbron voor fotosynthese.

De grote plantenramp

Wat gebeurt er als er te weinig CO2 overblijft? Planten gaan moeite en dat is slecht nieuws voor vrijwel alles andere, want planten staan nu eenmaal onderaan de voedselketen (de woordspeling was absoluut de bedoeling).

Maar niet alle planten hebben dezelfde eetlust. En hier wordt het spannend:

• De meeste planten die je waarschijnlijk kent (bomen, gewone gewassen, wat er in je tuin groeit) gebruiken C3-fotosynthese en hebben relatief veel CO2 nodig — zo'n 150 delen per miljoen.
• De taaie rakkers zoals mais, grassen en die vervelende onkruiden in je tuin? Die gebruiken C4-fotosynthese en redden het met maar 15 delen per miljoen.
• En dan heb je de absolute kampioenen van de efficiëntie: cactussen en orchideeën met CAM-fotosynthese. Die hebben maar 1 deel per miljoen CO2 nodig. Dit zijn de kemels onder de planten.

Nieuw onderzoek, nieuwe cijfers

Een recente studie in het tijdschrift JGR Atmospheres draaide 29 klimaatmodellen om precies uit te zoeken wanneer plantenleven de geest zou kunnen geven. Ze keken naar twee extreme scenario's, en eerlijk? Beide zijn nogal somber.

In het ene scenario waarbij de CO2-niveaus vrij stabiel blijven (zogenaamde "zwakke verwering"), zouden CAM-planten het tot zo'n 1,87 miljard jaar kunnen volhouden.

In een ander scenario waarbij de CO2 te snel te laag wordt ("sterke verwering"), zou plantenleven al in 1,35 miljard jaar in de problemen kunnen komen.

Maar hier komt een beetje hoop: zelfs in dat worstcasescenario, als CAM-fotosynthese de grens is voor overleving, zou het leven het tot ongeveer 1,84 miljard jaar kunnen uithouden.

En nu wordt het pas echt interessant: rond dezelfde tijd dat dit allemaal gebeurt, verdampen de oceanen waarschijnlijk de ruimte in door die toenemende zonnehelderheid. Dus we hebben te maken met een tweelingramp.

Maar wacht — geen paniek (nog)

Wat ik mooi vind aan de conclusie van dit onderzoek: de onderzoekers geven zelf toe dat hun modellen gebaseerd zijn op huidige plantenbiologie. Ze wijzen er snel op dat leven op aarde al zo'n 4 miljard jaar meegaat en een ongelooflijke aanpassings- en evolutiecapaciteit heeft getoond.

"Het leven op aarde is veerkrachtig, en grenzen gesteld door thermische stress of honger weerspiegelen misschien alleen onze observaties van de biosfeer vandaag, in plaats van harde grenzen voor hoe de biosfeer kan evolueren."

Vrij vertaald? Evolutie is een slimme rakker. Over miljarden jaren? Wie weet wat voor superplanten er kunnen ontstaan die extreme omstandigheden aankunnen. Misschien worden toekomstige cactussen zo groot als sequoia's. Misschien komen er totaal nieuwe vormen van leven die we ons nu niet eens kunnen voorstellen.

Wat betekent dit voor ons?

Eerlijk? We zitten goed. Zoals in: extreem goed in kosmische termen. We hebben het over miljarden jaren — veel langer dan onze soort heeft bestaan. De echte acute bedreigingen voor de mensheid zijn klimaatverandering, nucleaire oorlog en asteroïde-inslagen (allemaal heel 2024-problemen).

Maar er zit iets geruststellends in het weten dat het leven op aarde een uiteindelijke einddatum heeft. Het geeft perspectief, weet je? En eerlijk gezegd geeft het me een vreemd gevoel van hoop dat planten het misschien wel tot het einde volhouden. De natuur, zo blijkt, geeft niet op zonder flink te vechten.

De zon zal uiteindelijk opzwellen tot een rode reus over zo'n 5 miljard jaar en mogelijk de aarde geheel opslokken. Maar voordat dat gebeurt? Leven blijft een weg vinden. Dat heeft het altijd gedaan.

Dus de volgende keer dat je een cactus ziet overleven in de woestijn of onkruid dat door beton heen breekt, bedenk dan: dit zouden de laatste overlevenden van de aarde kunnen zijn over miljarden jaren. En eerlijk? Ze hebben het verdiend.

Bron: Popular Mechanics