De belangrijkste blogpost met markdown-opmaak
Wacht, Antarctica heeft ijs gewonnen?!
Oké, ik moet jullie iets vertellen dat klinkt alsof het in de categorie ‘vreemd maar waar’ thuishoort. Ondanks alles wat we horen over smeltende ijskappen en stijgende zeespiegels, heeft Antarctica niet zo lang geleden daadwerkelijk een enorme hoeveelheid ijs gewonnen. We hebben het over 695 miljard ton — een recordbrekende ijsaanwas die tussen 2021 en 2023 door satellieten is waargenomen.
Maar voordat je te enthousiast wordt — en geloof me, ik was ook enthousiast — laat ik je even met de voeten op de grond zetten. Dit was geen omkering van de klimaatverandering. Het was meer een tijdelijke pauze, een korte adempauze. En de reden waarom dit gebeurde, is eerlijk gezegd een van de coolste (woordspeling bedoeld) klimaatontdekkingen die ik in een tijdje ben tegengekomen.
De verrassende wending: het kwam uit de tropen
Hier wordt het echt interessant. Volgens nieuw onderzoek gepubliceerd in Nature was die ijsboost in Antarctica geen mysterieus geschenk van de atmosfeer. Wetenschappers traceerden het terug naar een stuk ongewoon warm zeewater in de tropen — je weet wel, dat gebied bij de evenaar waar het water eigenlijk altijd badtemperatuur heeft.
De tropische warmwaterpool, zoals onderzoekers het noemen, ligt waar de westelijke Stille Oceaan de oostelijke Indische Oceaan ontmoet. Tijdens 2021-2023 bleef deze regio gedurende een langere periode warmer dan gebruikelijk. En die warmte zette een kettingreactie in gang die door de atmosfeer tot in Antarctica doorwerkte — een reis van duizenden kilometers.
Hoe werkt dat eigenlijk?
Ik weet wat je denkt: hoe kan warm water in de tropen in hemelsnaam de sneeuwval in Antarctica beïnvloeden? Er is toch geen directe leiding die ze met elkaar verbindt, toch?
Nou, de atmosfeer maakt zich niet druk over afstand als het gaat om het verplaatsen van warmte en vocht. Toen die tropische warmwaterpool opwarmde, veroorzaakte het iets dat een Rossby-golfketen wordt genoemd. Denk aan het gooien van een steentje in een vijver — die rimpelingen verspreiden zich in alle richtingen. Behalve dat deze ‘rimpelingen’ enorme atmosferische golven waren die van de tropen naar de zuidelijke poolregio reisden.
Deze golven hielpen de atmosfeer rond Antarctica te herorganiseren, waardoor een specifiek drukpatroon ontstond — lage druk ten zuiden van Australië, hoge druk langs de kust van Oost-Antarctica. Dit patroon opende in feite een snelweg voor vocht om van de middenbreedte van de Indische Oceaan rechtstreeks naar Oost-Antarctica te reizen.
Atmosferische rivieren te hulp
Het mechanisme dat al dat vocht leverde? Atmosferische rivieren.
Als je de term niet kent: atmosferische rivieren zijn in essentie smalle gangen in de atmosfeer die enorme hoeveelheden waterdamp vervoeren — soms wel 15 keer de doorstroom van de Mississippi, maar dan in dampvorm. Wanneer ze koude regio’s zoals Antarctica bereiken, valt al dat vocht als sneeuw neer.
Het circulatiepatroon dat door de tropische opwarming werd gecreëerd, wees deze atmosferische rivieren in feite richting Oost-Antarctica, wat resulteerde in zware, aanhoudende sneeuwval die enorme hoeveelheden sneeuw (en dus ijs) op het continent stortte.
Een patroon van tien jaar, geen klimaatoplossing
Nu, dit vind ik fascinerend aan deze hele ontdekking. De onderzoekers vonden dat deze perioden van aanhoudende opwarming van de tropische warmwaterpool ongeveer eens per decennium voorkomen. De tropen fungeren dus in feite als een ‘regelaar’ voor de sneeuwval in Antarctica over perioden van meerdere jaren.
Best verbazingwekkend, toch? Het klimaatsysteem van onze planeet is zo met elkaar verweven dat wat er in de tropische Stille Oceaan gebeurt, de sneeuwaccumulatie in Antarctica kan beïnvloeden.
Maar — en dit is