De vulkaan die een volk niet vernietigde, maar sterker maakte

Laten we eerlijk zijn: als je denkt aan een catastrofale vulkaanuitbarsting die oude gemeenschappen wegvaagt, pictured je je waarschijnlijk iets heel grimmig in. Iedereen sterft. Of de overlevenden redden het ternauwernood, gebukt gaand onder wat er is gebeurd.

Maar wat als ik je vertel dat sommige bevolkingsgroepen eigenlijk groeiden in de nasleep van een van de meest verwoestende prehistorische rampen van Japan?

Precies dat ontdekten onderzoekers van de Universiteit van Lund en Cambridge toen ze onderzochten wat er gebeurde na de uitbarsting van de Kikai-Akahoya-vulkaan, zo'n 7.300 jaar geleden. En hun bevindingen hebben mijn kijk op menselijke veerkracht compleet veranderd.

De dag dat de zee ontplofte

Stel je voor: je leeft in Japan tijdens de Jomon-periode, zo'n 7.300 jaar geleden. Je bent jager-verzamelaar, je leeft dicht bij het land (en de zee). Het leven heeft zijn uitdagingen, maar je hebt je routines, je gemeenschap, je overlevingstechnieken.

En dan ontploft zonder veel waarschuwing de zeebodem.

"De uitbarsting moet verwoestend zijn geweest, met weinig waarschuwing uit de zeebodem barstend," legt professor Peter Jordan van de Universiteit van Lund uit. De Japanese eilanden werden getroffen door zware aardbevingen, enorme tsunami's, en alles werd bedekt met metersdikke vulkanische as.

Jarenlang hebben archeologen gedebatteerd over wat er daarna gebeurde. De ene groep zei dat het basically een apocalypse was — menselijke bevolkingsgroepen verdwenen simpelweg uit de zwaarst getroffen gebieden. Een andere groep suggereerde dat sommige gemeenschappen het redden, zelfs relatief dicht bij de ramp.

Hier is het punt: beide kampen hadden het mis. Of beter gezegd: beide hadden slechts gedeeltelijk gelijk.

Niet één verhaal, maar veel

De onderzoekers ontdekten dat wat er gebeurde geen enkel verhaal was — het waren veel verhalen die tegelijk plaatsvonden, op verschillende plekken.

In zuidelijk Kyushu waren de bevolkingsaantallen eigenlijk al aan het afnemen vóór de uitbarsting plaatsvond. Tegen de tijd dat de ramp toesloeg, woonden er al niet veel mensen meer. Het gebied werd voornamelijk bezocht door rondtrekkende groepen verzamelaars.

Maar noordelijk Kyushu vertelt een heel ander verhaal. De bevolking daar groeide al vóór de uitbarsting — en die groei zette door tijdens de ramp en zelfs erna. Dit ondanks het feit dat de omliggende ecosystemen ernstig waren beschadigd.

Waarom? De onderzoekers suggereren dat mensen die vluchtten uit de zwaarst getroffen gebieden de bevolking van noordelijk Kyushu juist vergrootten. Overlevenden migreerden, vonden nieuwe sociale connecties, en bedachten nieuwe manieren om in hun levensonderhoud te voorzien.

Denk daar even over na: een ramp die mensen uit de ene regio verdreef, kan een andere regio floreren hebben geholpen.

De kust wordt koning

Hier is nog een verrassing: overlevenden die eerst inland woonden, verplaatsten zich geleidelijk naar de noordkust.

En hier is waarom dat logisch was. Marine ecosystemen herstelden relatief snel na al dat vulkanische geweld. De zee, ooit beschouwd als slechts één voedselbron temidden van vele, werd ongelooflijk waardevol. Deze gemeenschappen ontwikkelden nieuwe manieren om de rijkdom van de oceaan te benutten.

Met andere woorden: ze pasten zich aan. Ze inoveerden. Ze vonden creatieve oplossingen voor onmogelijke situaties.

"De ramp veroorzaakte enorm verlies aan mensenlevens," zegt hoofdauteur professor Enrico Crema van Cambridge. "Maar overlevenden migreerden, smeden nieuwe sociale relaties, bedachten nieuwe vormen van economie, en lijken creatieve manieren te hebben gevonden om te bestaan en later te floreren in de nieuwe omstandigheden na de ramp."

Die frase — "nieuwe vormen van economie" — raakte me echt. We hebben het hier niet over mensen die ternauwernood overleven. We hebben het over mensen die daadwerkelijk iets nieuws bouwden uit de puinhopen.

De ripple effect

En hier wordt het echt interessant.

De onderzoekers vonden ook bevolkingsveranderingen in delen van Japan die ver van de uitbarsting lagen. Deze verafgelegen gebieden hadden groei meegemaakt vóór de ramp — maar daarna stagneerde die groei of keerde zelfs om.

Dit was geen directe vulkanische schade. Deze plekken waren niet bedekt met as. Maar ze voelden de effecten toch.

Waarom? Er zijn verschillende mogelijke verklaringen. De uitbarsting kan tijdelijke klimaatverstoringen hebben veroorzaakt die zich over de hele regio verspreidden. Een andere theorie gaat over ernstige tandslijtage bij herten en wilde zwijnen — dieren die met as bedekte vegetatie hadden gegeten, wat blijkbaar flinke schade aan hun gebit aanrichtte.

Wat de exacte oorzaak ook was, dit laat zien dat natuurrampen gevolgen hebben die we vaak niet voorzien. De effecten kunnen zich uitstrekken ver voorbij de gebieden met de meest voor de hand liggende verwoesting.

Wat dit voor ons betekent

Ik zal eerlijk zijn: toen ik voor het eerst over deze studie las, verwachtte ik een verhaal van ondergang. En ja, de uitbarsting was echt catastrofaal. Veel mensen stierven. Gemeenschappen werden vernietigd.

Maar het verhaal dat deze onderzoekers ontdekten gaat eigenlijk over iets anders: menselijke handelingskracht.

Professor Jordan verwoordt het treffend: "Dit onderzoek helpt om dieper te begrijpen hoe culturen en samenlevingen omgaan met plotselinge schokken en rampen. Zelfs in de meest onmogelijke situaties hebben overlevenden en gemeenschappen keuzes, hoe beperkt ook: ze moeten handelen en beslissingen nemen; ze moeten zich aanpassen, samenwerken en nieuwe connecties en sociale netwerken vinden."

Dat spreekt me enorm aan. We denken vaak dat oude volkeren overgeleverd waren aan de natuur — hulpeloos tegenover krachten buiten hun controle. Maar dit onderzoek suggereert iets anders: zelfs bij overweldigende verwoesting maakten mensen keuzes. Ze pasten zich aan. Ze vonden een weg vooruit.

Op een bepaalde manier is dat ongelooflijk geruststellend, vind je niet?

We hebben te maken gehad met pandemieën, oorlogen, natuurrampen en allerlei rampen door de hele menselijke geschiedenis. We hebben altijd manieren gevonden om te overleven — en vaak ook om te herbouwen en te floreren. Dat is niet zomaar oude geschiedenis. Dat is menselijke aard.

De volgende keer dat je voor een schijnbaar onoverkomelijke uitdaging staat, denk dan aan de Jomon-mensen van het oude Japan. Onthoud dat 7.300 jaar geleden, in de schaduw van een vulkanische apocalypse, onze voorouders niet alleen maar overleefden.

Ze pasten zich aan. Ze inoveerden. En ze groeiden.

Als dat niets is om te onthouden, dan weet ik het ook niet meer.

Bron: ScienceDaily