Γκρινιάζω με τις αποστολές στη Σελήνη

Θέλω να κάνω μια εξομολόγηση. Τελευταία ασχολούμαι με τις επετείους των αποστολών στη Σελήνη και με όλες αυτές τις νέες αποστολές που ετοιμάζονται. Και ξέρεις τι; Αντί να ενθουσιαστώ, αγχώνομαι.

Όχι για τους αστροναύτες ή τα budgets. Μιλάω για κάτι πιο παράδοξο — και πιο θλιβερό. Μπορεί να πρόκειται να καταστρέψουμε αυτό ακριβώς που πήγαμε να μελετήσουμε.

Η Σελήνη: Ένας Χρονότοπος Δισεκατομμυρίων Ετών

Κάτι που με σόκαρε: ο πλανήτης μας είναι τρομερά άχρηστος στο να διατηρεί την ιστορία του. Οι τεκτονικές πλάκες μετακινούνται, τα ηφαίστεια εκρήγνυνται, οι ωκεανοί αλλάζουν συνέχεια, και ο καιρός χτυπάει τα πάντα αδιάκοπα. Δισεκατομμύρια χρόνια ιστορίας; Σβησμένα από την ίδια την ανησυχία του πλανήτη μας.

Η Σελήνη όμως; Αυτή κάθεται εκεί πάνω και δεν κάνει σχεδόν τίποτα εδώ και τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια. Καθόλου τεκτονική, ελάχιστος καιρός, και εκείνοι οι βαθιοί κρατήρες κοντά στους πόλους; Δεν έχουν δει φως του ήλιου από την εποχή των δεινοσαύρων — ή και πιο πριν, τεχνικά μιλώντας. Οι επιστήμονες τους λένε "περιοχές μόνιμης σκιάς", και είναι ουσιαστικά το καλύτερα διατηρημένο αρχείο του γαλαξία.

Μέσα σε αυτό το πάγο, οι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορεί να κρύβονται τα ακριβή χημικά συστατικά που τελικά δημιούργησαν τη ζωή στη Γη. Τα λεγόμενα προβιοτικά μόρια — εκείνα που κατάλαβαν πώς να φτιάξουν DNA, κύτταρα και όλα τα υπόλοιπα. Σημαντικά πράγματα, δηλαδή.

Εδώ Γίνεται το Παράδοξο

Εμείς λοιπόν, ως λάτρεις της εξερεύνησης, σχεδιάζουμε μια σωρεία αποστολών ακριβώς σε αυτές τις περιοχές. Η NASA πάει, ιδιωτικές εταιρείες πάνε, ο Ευρωπαϊκός Διαστημικός Οργανισμός πάει — όλοι σπεύδουν να δουν τι κρύβουν αυτοί οι παγωμένοι κρατήρες.

Όμως, σύμφωνα με νέα μελέτη στο περιοδικό Journal of Geophysical Research: Planets, υπάρχει πρόβλημα. Τα διαστημόπλοια που στέλνουμε πιθανώς μολύνουν αυτά τα αμόλυντα αρχεία πριν καν προλάβουμε να τα μελετήσουμε.

Οι ερευνητές — που προσομοίωσαν τι γίνεται όταν η αποστολή Argonaut του Ευρωπαϊκού Διαστημικού Οργανισμού προσεδαφίζεται κοντά στο Νότιο Πόλο — διαπίστωσαν ότι το μεθάνιο (το κύριο οργανικό συστατικό των καυσαερίων) εξαπλώνεται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι περίμενε κανείς.

Και εννοώ πολύ πιο γρήγορα.

Μόρια Χωρίς Μέτρο

Η Σελήνη ουσιαστικά δεν έχει ατμόσφαιρα, πράγμα που ακούγεται καλό για να διατηρηθούν τα πράγματα καθαρά, σωστά; Αποδεικνύεται ότι ισχύει το αντίθετο.

Χωρίς μόρια αέρα να επιβραδύνουν τα πράγματα, τα μόρια μεθανίου από τα καυσαέρια απλά... αναπηδούν. Κάνουν βόλτες πάνω στην επιφάνεια της Σελήνης σαν μικρές χημικές μπάλες, πηγαίνοντας όπου τα σπρώχνει η βαρύτητα και το φως του ήλιου. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτό "βαλλιστική τροχιά" — που ακούγεται σαν διασκεδαστικό όνομα, αλλά είναι στην πραγματικότητα σοβαρός επιστημονικός όρος για μόρια που δεν ξέρουν πότε να σταματήσουν.

Η προσομοίωση έδειξε ότι μεθάνιο από προσεδάφιση στο Νότιο Πόλο έφτασε στον Βόρειο σε λιγότερο από δύο σεληνιακές ημέρες. Δηλαδή περίπου 28 γήινες ημέρες ταξίδι σε 3.380 χιλιόμετρα σεληνιακής επιφάνειας, χωρίς τίποτα να επιβραδύνει τα μόρια.

Και άκουσε αυτό: μέσα σε επτά σεληνιακές ημέρες (σχεδόν επτά γήινους μήνες), περισσότερο από το μισό από όλο το μεθάνιο που απελευθερώθηκε είχε ήδη εγκατασταθεί σε εκείνες τις μόνιμα παγωμένες πολικές περιοχές — τα ακριβή μέρη δηλαδή που οι επιστήμονες θέλουν περισσότερο να μελετήσουν.

"η Χρονική Κλίμακα Ήταν η Μεγαλύτερη Έκπληξη"

Αυτά τα λόγια ανήκουν στη Φρανσέσκα Παΐβα, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και φυσικός στο Instituto Superior Técnico. Ουσιαστικά έλεγε: περιμέναμε μόλυνση, αλλά όχι τόσο γρήγορη ή τόσο εκτεταμένη.

Ο συνάδελφός της, Σίλβιο Σινιμπάλντι, υπεύθυνος πλανητικής προστασίας στον Ευρωπαϊκό Διαστημικό Οργανισμό, το είπε πιο απλά: "Οι δραστηριότητές μας μπορούν στην πραγματικότητα να εμποδίσουν την επιστημονική εξερεύνηση."

Τι υποτίμηση. Είναι σαν να ταξιδεύεις σε όλο τον κόσμο για να επισκεφθείς μια απομακρυσμένη βιβλιοθήκη και να την πυρπολήσεις με τα καυσαέρια του αυτοκινήτου σου πριν καν περάσεις την πόρτα.

Υπάρχει Ελπίδα;

Κάτι που κρατάω: οι ερευνητές δεν λένε ότι έχουμε ήδη καταστρέψει τα πάντα. Πιστεύουν ότι ψυχρότερες τοποθεσίες προσεδάφισης ίσως κρατήσουν τα μόρια των καυσαερίων πιο κοντά στο σημείο εκτόξευσης. Σχεδιάζουν κι άλλες μελέτες για να βρουν λύσεις.

Αλλά η ειλικρινή αλήθεια; Μπορεί να χρειαστεί να αναθεωρήσουμε ριζικά τον τρόπο που προσεγγίζουμε τη σεληνιακή εξερεύνηση αν θέλουμε πραγματικά να μάθουμε κάτι από αυτά τα αρχαία παγωμένα αποθέματα.

Δεν ξέρω για σένα, αλλά εμένα αυτό μου φαίνεται ταυτόχρονα ταπεινωτικό και λίγο όμορφο. Έχουμε αυτό το αμόλυντο αρχείο του πρώιμου ηλιακού συστήματος, διατηρημένο για δισεκατομμύρια χρόνια, και τώρα πρέπει να βρούμε πώς να το μελετήσουμε χωρίς να το καταστρέψουμε. Είναι ένα πραγματικό επιστημονικό παζλ — όπου η προσοχή και η ακρίβεια έχουν εξίσου μεγάλη σημασία με την ambία.

Οι μυστικοί της Σελήνης περίμεναν τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια. Νομίζω μπορούμε να πάρουμε μια ανάσα, να επιβραδύνουμε και να βρούμε έναν υπεύθυνο τρόπο να εξερευνήσουμε.

Γιατί τι νόημα έχει να φτάνουμε στα άστρα αν απλά θα αφήνουμε δακτυλικά αποτυπώματα πάνω στις απαντήσεις που ψάχνουμε;