Oké, ik moet toegeven — toen ik voor het eerst over dit onderzoek struikelde, was ik compleet verbluft. We hebben het hier over de vorming van Amerika, een van de meest fundamentele gebeurtenissen in de vorming van onze planeet zoals we die kennen. En blijkbaar hadden we de tijdlijn helemaal verkeerd.
Een team van geowetenschappers publiceerde onlangs bevindingen die erop wijzen dat de grote botsing tussen Midden-Amerika en Zuid-Amerika aanzienlijk eerder plaatsvond dan we dachten. In plaats van rond de 10 miljoen jaar geleden, zoals wetenschappers eerder aannamen, vond de meest intense tektonische samendrukking veel verder terug in de geschiedenis plaats — voornamelijk tijdens het Oligoceen en het midden-Mioceen.
Hoe hebben ze dit ontdekt? De onderzoekers, onder leiding van Victor Piedrahita en J. Li, waren slim. Ze reisden naar de Noordelijke Andes in Colombia en onderzochten vulkanische gesteenten uit de Combia-vulkanische provincie. Deze gesteenten zijn ongeveer 12 tot 6 miljoen jaar oud — relatief jong in geologische termen.
De sleutel lag in het bestuderen van wat wetenschappers “magnetische fabricageanalyse” noemen. In essentie keken ze naar de oriëntatie van magnetische mineralen in de vulkanische gesteenten. Vergelijk het met het lezen van de jaarringen in een boom, maar in plaats van groeipatronen zie je het signatuur van oude geologische krachten. De oriëntatie van deze mineralen kan je vertellen of een gesteente grote tektonische spanning heeft ondergaan of of het na de vorming in wezen ongestoord is gebleven.
Hier wordt het interessant: de meeste van deze vulkanische gesteenten vertoonden nog steeds hun oorspronkelijke magnetische signatuur. Ze waren niet verdraaid of vervormd door enorme tektonische krachten. Dit zegt ons iets cruciaals — tegen de tijd dat deze gesteenten vormden, was de echt intense, botsingsgerelateerde vervorming al voorbij. Het zware werk was al gedaan.
De onderzoekers formuleerden het als volgt: tegen het einde van het Mioceen was de tektonische vervorming “zwakker en meer lokaal”. De grote samendrukking tussen de continentale platen had al plaatsgevonden.
Dit is belangrijker dan je zou denken. Begrip van het exacte moment waarop Amerika botsde, helpt wetenschappers betere modellen te bouwen van hoe het Andesgebergte is ontstaan. Die majestueuze toppen zijn niet alleen mooi scenery — ze zijn het resultaat van een van de meest dramatische geologische processen op aarde, waarbij één tektonische plaat een andere miljoenen jaren lang omhoog duwde.
Wat bijzonder knap is aan deze studie, is de methodologie. Het gebruik van magnetische fabricageanalyse om oude tektonische activiteit in vulkanische gebieden te reconstrueren, is behoorlijk slim. Het is als detectives die vingerafdrukken op een plaats delict vinden — behalve dat de “misdaad” miljoenen jaren geleden plaatsvond en het bewijs geschreven staat in magnetische mineralen.
Ik weet niet hoe het bij jou zit, maar ik vind dit soort dingen absoluut fascinerend. Onze planeet is sinds het allereerste begin voortdurend aan het herschikken, en af en toe ontdekken wetenschappers dat het verhaal dat we dachten te kennen, een beetje bijgewerkt moet worden. Dat is geen falen van de wetenschap — dat is wetenschap die precies doet wat ze moet doen. We leren altijd, verfijnen altijd ons begrip en komen altijd een beetje dichter bij de waarheid.
En eerlijk? Er is iets troostends aan. Zelfs de grond onder onze voeten zit nog vol mysteries die wachten om ontrafeld te worden.