Το ηφαίστειο που έφερε... ανάπτυξη
Ας το πούμε ανοιχτά: όταν σκεφτόμαστε ένα καταστροφικό ηφαιστειακό ξέσπασμα που σάρωσε αρχαίους πληθυσμούς, το μυαλό μας πάει συνήθως σε σκηνές τρόμου. Νεκροί παντού. Επιζώντες που σέρνονται σαν φαντάσματα.
Αλλά τι θα έλεγες αν μάθαινες ότι κάποιοι πληθυσμοί όχι μόνο δεν εξαφανίστηκαν, αλλά αυξήθηκαν μετά από μία από τις χειρότερες προϊστορικές καταστροφές της Ιαπωνίας;
Αυτό ακριβώς ανακάλυψαν ερευνητές από τα πανεπιστήμια του Lund και του Cambridge, όταν μελέτησαν τι συνέβη μετά την έκρηξη του ηφαιστείου Kikai-Akahoya, κάτω από τη θάλασσα, πριν από περίπου 7.300 χρόνια.
Η μέρα που η θάλασσα βούλιαξε
Φαντάσου ότι ζεις στην Ιαπωνία την εποχή του Jomon, πριν από χιλιάδες χρόνια. Είσαι κυνηγός-συλλέκτης, ζεις κοντά στη γη και τη θάλασσα. Έχεις τους ρυθμούς σου, την κοινότητά σου.
Και ξαφνικά, χωρίς ιδιαίτερη προειδοποίηση, ο πυθμένας της θάλασσας εκρήγνυται.
Η έκρηξη πρέπει να ήταν τρομακτική, εξηγεί ο καθηγητής Peter Jordan από το Lund. Ισχυρότατοι σεισμοί, τεράστια τσουνάμι, και στάχτη που κάλυψε τα πάντα.
Για δεκαετίες, οι αρχαιολόγοι διαφωνούσαν. Μια μερίδα έλεγε πως ήταν σχεδόν Αποκάλυψη—οι άνθρωποι απλά εξαφανίστηκαν. Μια άλλη υποστήριζε πως κάποιες κοινότητες τα κατάφεραν.
Η αλήθεια; Και οι δύο είχαν δίκιο—μερικώς.
Πολλές ιστορίες, όχι μία
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δεν είχαμε μία ιστορία, αλλά πολλές ταυτόχρονα.
Στη νότια Κυούσου, ο πληθυσμός έπεφτε πριν καν την έκρηξη. Όταν ήρθε η καταστροφή, εκεί δεν υπήρχαν πολλοί άνθρωποι ούτως ή άλλως.
Αλλά η βόρεια Κυούσου λέει εντελώς διαφορετική ιστορία. Εκεί ο πληθυσμός ανέβαινε—και συνέχισε να ανεβαίνει κατά τη διάρκεια της καταστροφής και μετά από αυτήν. Παρά το γεγονός ότι τα οικοσυστήματα είχαν υποστεί σοβαρό πλήγμα.
Πώς γίνεται; Πιθανότατα, κόσμος από τις πληγείσες περιοχές μετακινήθηκε προς τα εκεί. Οι επιζώντες βρήκαν νέες κοινωνικές διασυνδέσεις και νέους τρόπους επιβίωσης.
Σκέψου το: μια καταστροφή που εκτόπισε κόσμο από μια περιοχή, βοήθησε μια άλλη να ευημερήσει.
Η ακτή γίνεται βασιλιάς
Υπάρχει κι άλλο.
Οι επιζώντες που ζούσαν στο εσωτερικό άρχισαν να μετακινούνται προς τη βόρεια ακτή. Και αυτό είχε νόημα: τα θαλάσσια οικοσυστήματα ανέκαμψαν σχετικά γρήγορα μετά την ηφαιστειακή αναταραχή.
Η θάλασσα, που πριν ήταν απλά μία πηγή τροφής ανάμεσα σε πολλές, έγινε εξαιρετικά πολύτιμη. Οι κοινότητες ανέπτυξαν νέους τρόπους να εκμεταλλευτούν τον ωκεανό.
Δηλαδή, προσαρμόστηκαν. Καινοτόμησαν. Βρήκαν δημιουργικές λύσεις σε αδύνατες καταστάσεις.
«Οι επιζώντες μετακινήθηκαν, έφτιαξαν νέες κοινωνικές σχέσεις, καινοτόμησαν στην οικονομία τους, και βρήκαν τρόπους να ευημερήσουν στις νέες συνθήκες», λέει ο επικεφαλής της έρευνας, καθηγητής Enrico Crema.
Αυτό το «νέα είδη οικονομίας» με συγκλόνισε. Δεν μιλάμε για ανθρώπους που απλά σώθηκαν. Μιλάμε για ανθρώπους που έχτισαν κάτι καινούργιο πάνω στα ερείπια.
Η σκιά έφτασε μακριά
Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον.
Οι ερευνητές βρήκαν αλλαγές πληθυσμού ακόμα και σε περιοχές της Ιαπωνίας που βρίσκονταν μακριά από την έκρηξη. Αυτές οι περιοχές είχαν ανάπτυξη πριν—αλλά μετά, η ανάπτυξη σταμάτησε ή αντιστράφηκε.
Δεν είχαν δεχτεί άμεσο ηφαιστειακό χτύπημα. Δεν τις κάλυψε στάχτη. Αλλά τις επηρέασαν κιόλας.
Πιθανές αιτίες: προσωρινές κλιματικές διαταραχές ή—πιο περίεργο—σοβαρή φθορά δοντιών σε ελάφια και αγριόχοιρους που είχαν φάει βλάστηση καλυμμένη με στάχτη.
Όποια κι αν είναι η αιτία, μας δείχνει κάτι σημαντικό: οι φυσικές καταστροφές έχουν εκτεταμένες συνέπειες που συχνά δεν προβλέπουμε.
Τι σημαίνει αυτό για εμάς
Θα είμαι ειλικρινής: περίμενα μια ιστορία καταστροφής. Και ναι, η έκρηξη ήταν τρομακτική. Πολλοί άνθρωποι πέθαναν.
Αλλά αυτό που ανακάλυψαν οι ερευνητές είναι τελικά κάτι άλλο: η ανθρώπινη δράση.
Ο καθηγητής Jordan το λέει όμορφα: ακόμα και στις πιο αδύνατες καταστάσεις, οι άνθρωποι έχουν επιλογές, όσο περιορισμένες κι αν είναι. Πρέπει να δράσουν, να αποφασίσουν, να προσαρμοστούν, να συνεργαστούν.
Αυτό με συγκινεί. Συχνά βλέπουμε τους αρχαίους λαούς ως ανίσχυρους μπροστά στη φύση. Μα η έρευνα δείχνει κάτι διαφορετικό: ακόμα και με τεράστια καταστροφή, οι άνθρωποι διάλεξαν. Προσαρμόστηκαν. Βρήκαν δρόμο.
Είναι κάπως παρήγορο, δεν νομίζεις;
Πανδημίες, πόλεμοι, καταστροφές—όλη την ανθρωπότητα έχουμε περάσει τέτοια. Και πάντα βρίσκουμε τρόπο να επιβιώσουμε. Συχνά και να ξαναχτίσουμε.
Αυτό δεν αφορά μόνο το μακρινό παρελθόν. Είναι ανθρώπινη φύση.
Την επόμενη φορά που αντιμετωπίζεις μια πρόκληση που φαίνεται αξεπέραστη, σκέψου τους ανθρώπους Jomon στην αρχαία Ιαπωνία. Σκέψου πως πριν από 7.300 χρόνια, στη σκιά μιας ηφαιστειακής Αποκάλυψης, οι πρόγονοί μας δεν απλά επιβίωσαν.
Προσαρμόστηκαν. Καινοτόμησαν. Και μεγάλωσαν.
Αν αυτό δεν αξίζει να το θυμόμαστε, δεν ξέρω τι αξίζει.
Πηγή: ScienceDaily