Ξύπνησες και βρήκες μια λύση που δεν θυμάσαι να έγραψες. Τι στο καλό συνέβη;

Φαντάσου το εξής σενάριο.

Ξυπνάς το πρωί, πας στο γραφείο σου, και εκεί είναι — μια εξίσωση λυμένη, ολόκληρη. Δεν θυμάσαι να την έγραψες. Δεν έκανες υπερωρίες χτες το βράδυ, δεν ήπιες καφέ για να συγκεντρωθείς. Απλά... η απάντηση, εκεί, σαν να την άφησε κάποιος πολύ χρήσιμος.

Το γράμμα σου. Το στυλό σου. Αλλά ο εγκέφαλός σου; Εντελώς κενός.

Δεν είναι αρχή τρόμου. Σύμφωνα με μια πρόσφατη θεωρητική πρόταση της κβαντικής φυσικού Μαρίας Βιολάρη, αυτό το σενάριο μπορεί να είναι εφικτό — αν βέβαια δεχτείς κάποιες αρκετά τρελές προϋποθέσεις για την πραγματικότητα.

Η Πολυσύμπανση δεν είναι τόσο Ξεχωριστή Όσο Πιστεύαμε

Εδώ τα πράγματα γίνονται περίεργα (περίεργα εννοώ).

Στην κβαντομηχανική, υπάρχει μια ερμηνεία που λέγεται «πολυκοσμική». Η βασική ιδέα είναι ότι κάθε φορά που γίνεται ένα κβαντικό γεγονός — όπως ένα ηλεκτρόνιο που επιλέγει να περιστραφεί προς τα πάνω ή προς τα κάτω — το σύμπαν δεν διαλέγει μόνο μία έκβαση. Αντί αυτού, το σύμπαν διαχωρίζεται, δημιουργώντας παράλληλους κόσμους όπου κάθε πιθανή έκβαση πραγματοποιείται.

Έτσι σε ένα σύμπαν, το κέρμα που πέταξες έπεσε κορώνα. Σε ένα άλλο, γράμματα. Και τα δύο συνεχίζουν την πορεία τους, αγνοώντας το ένα το άλλο.

Για δ десятилетиια, οι φυσικοί θεωρούσαν ότι αυτές οι παράλληλες πραγματικότητες ήταν εντελώς απομονωμένες. Υπάρχουν, ναι, αλλά δεν μπορούν να αλληλεπιδράσουν ή να ανταλλάξουν πληροφορίες. Είναι σαν να μένεις σε διπλανά διαμερίσματα με τοίχους χτισμένους από κάτι παχύτερο από οποιοδήποτε οικοδομικό υλικό — μοιραζόμαστε το ίδιο κτίριο, αλλά δεν μπορούμε ποτέ να χτυπήσουμε την πόρτα του άλλου.

Μέχρι ίσως τώρα;

Μια Ρωγμή στο Σύμπαν

Η Βιολάρη πρότεινε κάτι που, αν ισχύει, θα τρυπούσε αυτούς τους τοίχους. Σε μια δημοσίευση στο arXiv νωρίτερα φέτος, προτείνει μια διάταξη όπου οι πληροφορίες θα μπορούσαν τεχνικά να διαρρεύσουν μεταξύ παράλληλων συμπάντων — αν και η διαδικασία θα ήταν πιο παράξενη από οποιοδήποτε σενάριο επιστημονικής φαντασίας.

Η δουλειά της βασίζεται σε ένα πείραμα σκέψης που ονομάζεται «φίλος του Wigner». Σε αυτό το σενάριο, υπάρχει ένας παρατηρητής (ας τον πούμε Φίλος Α) που μετράει ένα κβαντικό σύστημα και παίρνει ένα αποτέλεσμα. Μετά υπάρχει ένας εξωτερικός «Wigner» που αντιμετωπίζει όλη τη διάταξη — συμπεριλαμβανομένου του Φίλου Α — ως κβαντικό σύστημα υπό τον έλεγχό του.

Η κλασική εκδοχή λέει ότι ο Wigner δεν μπορεί ποτέ να μάθει το αποτέλεσμα που πήρε ο Φίλος Α χωρίς να χαλάσει όλο το πείραμα. Αλλά η Βιολάρη το αναποδογυρίζει, υποστηρίζοντας ότι ένας παντοδύναμος εξωτερικός παρατηρητής θα μπορούσε στην πραγματικότητα να μεταφέρει πληροφορίες μεταξύ παράλληλων κλάδων της πραγματικότητας.

Εδώ είναι το πραγματικά μυαλοσύντριφτο σημείο: για να δουλέψει αυτό, το άτομο που γράφει το μήνυμα θα πρέπει να ξεχάσει ότι το έγραψε ποτέ. Καμία μνήμη. Καμία ανάμνηση. Από την πλευρά του παραλήπτη, οι πληροφορίες απλά... εμφανίζονται. Σαν αυτή τη λυμένη εξίσωση στο γραφείο σου.

Γιατί Αυτό Δεν Είναι Ένα Εύκολο «Μπράβο»

Ξέρω τι σκέφτεσαι: «Περίμενε, οπότε θα μπορούσα απλά να περιμένω μια πιο έξυπνη εκδοχή του εαυτού μου σε ένα άλλο σύμπαν να μου στείλει απαντήσεις;»

Σιγά, μην τρέχεις. Υπάρχουν μερικές αρκετά σημαντικές προϋποθέσεις.

Πρώτον, θα χρειαζόσουν κάποιον με θεόσδοτη εξουσία πάνω στα κβαντικά συστήματα. Μιλάμε για απομόνωση ενός ανθρώπου από όλο του το περιβάλλον και χειραγώγηση της κβαντικής του κατάστασης απευθείας. Αυτό είναι πέρα από οτιδήποτε μπορούμε να κάνουμε τώρα — μοιάζει περισσότερο με κάτι που θα έβλεπες σε ταινία όπου κάποιος έχει απόλυτο έλεγχο πάνω στην πραγματικότητα.

Δεύτερον, οι άνθρωποι δεν υπάρχουν φυσικά σε κβαντική υπέρθεση. Τα σώματά μας είναι πολύ μεγάλα και περίπλοκα για να συμπεριφέρονται σαν ηλεκτρόνια ή φωτόνια. Θα χρειαζόταν να βάλουμε έναν άνθρωπο σε κατάσταση όπου πολλαπλές εκδοχές υπάρχουν ταυτόχρονα, κάτι που... δεν έχουμε ιδέα πώς να κάνουμε.

Και τρίτον, υπάρχει η διαγραφή μνήμης. Το άτομο που στέλνει τις πληροφορίες δεν θα θυμάται να τις έστειλε. Απλά θα... σταματήσει να υπάρχει στην τρέχουσα μορφή του και θα αντικατασταθεί από μια άλλη εκδοχή. Το οποίο μας φέρνει σε μια πραγματικά άβολη ερώτηση.

Είναι Επικοινωνία ή Δολοφονία;

Εδώ τα πράγματα γίνονται φιλοσοφικά, και ειλικρινά, λίγο άβολα.

Ο θεωρητικός επιστήμονας υπολογιστών Scott Aaronson (που διευθύνει το Quantum Information Center στο UT Austin) έχει μια αρκετά σκληρή ερμηνεία αυτού που περιγράφει η Βιολάρη. Στην άποψή του, δεν ταξιδεύει πραγματικά καμία πληροφορία μεταξύ συμπάντων. Αντί αυτού, μια εκδοχή του εαυτού σου διαγράφεται και αντικαθίσταται από μια άλλη που είχε διαφορετικές πληροφορίες εξαρχής.

Σκέψου το για μια στιγμή.

Από τη δική σου οπτική, θα «ήξερες» ξαφνικά πράγματα που δεν ήξερες πριν. Αλλά από την οπτική θεού, αυτό που συνέβη είναι ότι σταμάτησες να υπάρχεις και μια ελαφρώς διαφορετική αντιγραφή σου ανέλαβε, κουβαλώντας διαφορετικές μνήμες.

Είναι αυτό επικοινωνία; Ή είναι κάτι πολύ πιο περίεργο — κάτι που μοιάζει περισσότερο με αντικατάσταση;

Η ίδια η Βιολάρη αναγνωρίζει αυτή την αμφισημία. Σημειώνει ότι σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο αφαίρεσης, δεν υπάρχει παρατηρήσιμη διαφορά μεταξύ «επικοινωνίας με άλλο σύμπαν» και «μετασχηματισμού ενός παρατηρητή σε άλλον». Η γραμμή μεταξύ αποστολής μηνύματος και αντικατάστασης ανθρώπου γίνεται πιο θολή απ' ό,τι θα ήθελαν οι φυσικοί.

Γιατί Νοιαζόμαστε;

Θα είμαι ειλικρινής μαζί σου. Αυτό δεν είναι πρακτικό. Δεν είμαστε καθόλου κοντά στο να μπορούμε να το ελέγξουμε. Δεν πρόκειται να αρχίσουμε να λαμβάνουμε μηνύματα από το παράλληλο εσύ αύριο.

Αλλά εδώ είναι γιατί βρίσκω αυτά τα πράγματα πραγματικά συναρπαστικά: μας πιέζουν να σκεφτούμε τι είναι πραγματικά η πραγματικότητα. Είμαστε συνηθισμένοι να σκεφτόμαστε το σύμπαν ως αυτό το σταθερό σκηνικό πάνω στο οποίο συμβαίνουν τα πράγματα. Αλλά η κβαντομηχανική συνεχίζει να υποδηλώνει ότι η «πραγματικότητα» μπορεί να είναι πολύ πιο ευέλικτη απ' ό,τι φανταζόμασταν.

Και εκείνη η λυμένη εξίσωση στο γραφείο; Είτε ήρθε από ένα άλλο σύμπαν, είτε από μια εκδοχή του εαυτού σου που αντικαταστάθηκε, είτε από το δικό σου υποσυνείδητο που πραγματικά δεν θυμάσαι... τα μαθηματικά είναι σωστά. Η απάντηση δουλεύει.

Ίσως αυτό είναι το πραγματικό μάθημα εδώ. Σε ένα σύμπαν τόσο περίεργο, ίσως η προέλευση της απάντησης να έχει μικρότερη σημασία από την ίδια την απάντηση.

Αλλά επίσης — σίγουρα δεν πρόκειται να σε βοηθήσω να κλέψεις στα μαθηματικά σου. Για κάθε ενδεχόμενο.