Τι θα γινόταν αν θυμόσουν ΤΑ ΠΑΝΤΑ;

Ένα περίεργο σενάριο.

Φαντάσου να θυμάσαι κάθε μέρα της ζωής σου. Όχι μόνο τα μεγάλα — πτυχία, γάμους, εκείνη τη μέρα που τα πήγες τέλεια στις εξετάσεις — αλλά και απλές Τρίτες. Τι έτρωγες στις 15 Σεπτεμβρίου 2011. Πώς ήταν ο καιρός ένα απόγευμα Κυριακής όταν ήσουν τεσσάρων.

Υπέροχο, σωστά;

Πριν ενθουσιαστείς, άκου αυτό.

Ο έφηβος που δεν ξεχνάει τίποτα

Ένας 16χρονος από την Πολωνία — τον αποκαλούν KCL στην έρευνα — ισχυρίζεται ότι θυμάται πράγματα από την ηλικία των τριών μηνών. Τριών μηνών.

Δεν είναι τυπογραφικό λάθος.

Οι ερευνητές λένε ότι θυμάται συγκεκριμένα γεγονότα από τουλάχιστον τις μισές μέρες της ζωής του. Μισές! Σε περίπου 5.840 μέρες ζωής, έχει στέρεες αναμνήσεις από χιλιάδες.

Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον — και λίγο ανατριχιαστικό.

Δεν είναι δώρο (συγγνώμη)

Νομίζεις ότι ένα παιδί με τέλεια μνήμη θα ήταν αστέρι στο σχολείο, μελλοντικός πρωταθλητής σε τηλεπαιχνίδια;

Όχι ακριβώς.

Όταν ο KCL βλέπει μια φωτογραφία, ακούει ένα τραγούδι ή μυρίζει κάτι τυχαίο, η ανάμνηση τον χτυπάει σαν τρένο. Χωρίς καμία προσπάθεια. Ο εγκέφαλός του απλά... αναπαράγει το βίντεο. Αυτό συμβαίνει ακούσια — δεν μπορεί να ελέγξει πότε θα του έρθει η ανάμνηση.

Και να φανταστείς: αυτές οι αυθόρμητες αναμνήσεις καταλαμβάνουν 5 έως 7 ώρες κάθε μέρα.

Πέντε με επτά ώρες.

Σκέψου να προσπαθείς να συγκεντρωθείς στο μάθημα ενώ η μυρωδιά του φαγητού στην καντίνα σε στέλνει πίσω στην πρώτη μέρα του δημοτικού. Αυτό είναι η ζωή του KCL.

Οι ερευνητές το περιγράφουν όμορφα: μοιάζει με ονειροπόληση που επεμβαίνει αυθόρμητα σε ό,τι κάνει. Είναι κολλημένος σε ένα ατελείωτο slideshow της ζωής του — είτε θέλει να το δει είτε όχι.

Γιατί είναι διαφορετικός ο εγκέφαλός του;

Αυτό είναι το ενδιαφέρον κομμάτι.

Δεν έχει κάποιο «υπερ-μυαλό». Δεν έχει επιπλέον χώρο αποθήκευσης. Φαίνεται πως το σύστημα ανάκτησης του εγκεφάλου του είναι απλά... υπερευαίσθητο.

Φαντάσου το έτσι: οι περισσότεροι έχουμε ένα κλειδωμένο χρηματοκιβώτιο αναμνήσεων. Χρειάζεσαι συγκεκριμένα κλειδιά — προσπάθεια, δυνατά ερεθίσματα — για να το ανοίξεις. Αυτό του KCL; Η πόρτα είναι χαλασμένη. Ανοίγει με την παραμικρή αύρα.

«Τα άτομα με HSAM μπορούν να προσδιορίσουν με ακρίβεια πότε συνέβησαν τα γεγονότα», εξηγούν οι ερευνητές. «Οι αναμνήσεις τους είναι ζωντανές, λεπτομερείς και σίγουρες.»

Αλλά αυτή η «αυξημένη ευαισθησία στα ερεθίσματα» ακούγεται ρομαντική μέχρι να καταλάβεις ότι σημαίνει πως δεν μπορείς να συγκεντρωθείς σε τίποτα — γιατί τα πάντα σου θυμίζουν τα πάντα.

Η σύνδεση με το déjà vu

Α, και πιθανώς βιώνει déjà vu πολύ πιο συχνά από εμάς.

Οι ερευνητές βρήκαν μια σύνδεση ανάμεσα στις ακούσιες αυτοβιογραφικές αναμνήσεις (όπως αυτές του KCL) και εκείνες τις περίεργες στιγμές που νιώθεις ότι έχεις ξαναζήσει αυτή τη στιγμή. Και τα δύο μπορεί να πυροδοτούνται από περιβαλλοντικά ερεθίσματα που ο εγκέφαλος ερμηνεύει λάθος.

Έτσι όχι μόνο ζει ξανά και ξανά το παρελθόν του, αλλά έχει κι εκείνο το ανατριχιαστικό «το έχω ξαναδεί αυτό» πιο συχνά από όλους μας.

Ευλογία ή κατάρα;

Ειλικρινά; Γέρνω προς το δεύτερο.

Μην με παρεξηγείς — να θυμάσαι κάθε πάρτι γενεθλίων, κάθε συζήτηση, κάθε στιγμή με αγαπημένους ακούγεται υπέροχο θεωρητικά. Δεν θα χάναμε ποτέ κανέναν πραγματικά. Κάθε στιγμή με τα παιδιά μας, τους γονείς μας, τους φίλους μας — όλα θα μένανε διατηρημένα.

Αλλά ο KCL δεν μπορεί να δει μια φωτογραφία χωρίς να παρασυρθεί σε σπιράλ αναμνήσεων. Δεν μπορεί να περάσει τη μέρα του χωρίς το παρελθόν του να τον επιτίθεται συνεχώς. Και είναι μόνο 16.

Οι ακούσιες αναμνήσεις του καταλαμβάνουν περισσότερο χρόνο από ένα part-time job. Αυτό σημαίνει λιγότερο χώρο για να είσαι παρών, για να ζεις αυτό που συμβαίνει τώρα αντί να ξαναζείς αυτό που έγινε τότε.

Το πραγματικό μάθημα

Οι ερευνητές το είπαν καλύτερα: η HSAM ίσως δεν αφορά καθόλου μια «καλύτερη» μνήμη. Αφορά μια θεμελιωδώς διαφορετική σχέση με το πώς ενεργοποιούνται και ανακτούνται οι αναμνήσεις.

Για τους περισσότερους από εμάς, η λήθη είναι χαρακτηριστικό. Μας αφήνει να προχωρήσουμε. Μας αφήνει να συγκεντρωνόμαστε. Μας δίνει τον ψυχικό χώρο να είμαστε εδώ, τώρα, αντί να μας τραβάνε συνεχώς πίσω.

Μερικές φορές, το πιο δυνατό πράγμα που μπορεί να κάνει ο εγκέφαλός μας είναι να αφήσει.

Οπότε την επόμενη φορά που ξεχνάς τι έτρωγες πέρυσι τέτοια μέρα, μην αυτομαστιγώνεσαι. Αυτό το μικρό ξεχασιάρικο; Σου χαρίζει το δώρο της παρουσίας.

Και ειλικρινά; Αυτή ίσως είναι η πιο σπουδαία ανάμνηση απ' όλες.