Τι θα γινόταν αν ο εγκέφαλός μας ΔΕΝ δημιουργούσε τις σκέψεις μας;

Υπάρχει κάτι που μου καρφώθηκε στο μυαλό από την πρώτη στιγμή που το διάβασα. Και πραγματικά δεν μπορώ να το βγάλω από το μυαλό μου.

Φαντάσου μια αίθουσα γεμάτη σοβαρούς επιστήμονες — το είδος που έχει πτυχία, διδακτορικά, credentials στον τοίχο. Κάθονται ήσυχα και ακούνε έναν ερευνητή, τον Robert Epstein, να τους περιγράφει ένα όνειρο.

Στο όνειρο, ο Epstein είναι αγκιστρωμένος πάνω σε ένα αυτοκίνητο που πετάει. Το τιμόνι κρατάει η νεαρή μητέρα του. Και δεν βρίσκουν πουθενά την αίθουσα του διαγωνίσματος. Η μητέρα του πέφτει ξανά και ξανά προς τα κτίρια της Harvard.

Ξέρεις τι είναι το πιο περίεργο; Δεν φοβόταν. Ένιωθε συγκλονιστική χαρά, ξανά και ξανά.

Και μετά ρωτάει την αίθουσα κάτι απλό που με κράτησε ξύπνιο τη νύχτα:

«Από πού στο καλό προέρχεται αυτό το περιεχόμενο;»

Ο εγκέφαλος ως ραδιόφωνο, όχι ως γεννήτρια

Ο Epstein προτείνει κάτι που μου φαίνεται τρομερά ενδιαφέρον: Τι γίνεται αν ο εγκέφαλός μας δεν παράγει τις σκέψεις, τα όνειρα, τις λάμψεις έμπνευσης — αλλά τις λαμβάνει;

Το ονομάζει Neural Transduction Theory, δηλαδή Θεωρία Νευρικής Μετατροπής. Πριν κλείσεις τα μάτια από τα επιστημονικά, άσε με να το απλοποιήσω.

Ένας transducer (μετατροπέας) είναι ουσιαστικά ένας μεταφραστής. Τα μάτια σου μετατρέπουν το φως σε νευρικά σήματα. Τα αυτιά σου πιάνουν ηχητικά κύματα και τα μετατρέπουν σε κάτι που ο εγκέφαλος καταλαβαίνει. Το δέρμα σου καταγράφει πίεση και θερμοκρασία.

Είμαστε μετατροπείς από την αρχή ως το τέλος — βιολογικοί μεσάζοντες που μεταφράζουν τον φυσικό κόσμο σε ηλεκτρικές συνομιλίες.

Η τολμηρή προσθήκη του Epstein; Ο εγκέφαλος ίσως κάνει το ίδιο, αλλά δεν λαμβάνει σήματα από το φυσικό περιβάλλον. Είναι συνδεδεμένος με κάτι εντελώς διαφορετικό.

Το ονομάζει «OS». Μπορεί να σημαίνει Operating System (το τεχνικό) ή Other Side (το πιο... πνευματικό). Και εδώ γίνεται πραγματικά ενδιαφέρον: πιστεύει ότι αυτό το OS ίσως είναι μια άλλη διάσταση, ένα υψηλότερο επίπεδο πραγματικότητας, ή ακόμα και ένα άλλο σύμπαν.

Εκείνη τη φορά που οι άνθρωποι ξαφνικά έγιναν... εξυπνότεροι

Εδώ η θεωρία γίνεται πραγματικά προκλητική.

Ο Epstein προσκαλεί το ακροατήριο να ταξιδέψει περίπου 50.000 χρόνια πίσω.

Οι ανατομικά σύγχρονοι άνθρωποι υπήρχαν ήδη. Αλλά για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, κάτι έλειπε. Δεν υπήρχαν ζωγραφιές σε σπηλιές. Δεν υπήρχε πολύπλοκη γλώσσα. Καμία αφηρημένη σκέψη. Απλά πρώιμοι άνθρωποι που περπατούσαν.

Και μετά, πριν από περίπου 50.000 χρόνια, όλα άλλαξαν σχεδόν από τη μια μέρα στην άλλη. Εμφανίστηκε η τέχνη. Η γλώσσα εξερράγη. Η αφηρημένη σκέψη αναδύθηκε. Γίναμε, θα λέγαμε, εμείς.

Η θεωρία του Epstein υποδηλώνει ότι ένα μωρό γεννήθηκε με έναν εγκέφαλο που δεν έκανε απλά σύνδεση με αυτό το «Other Side» — αλλά έκανε μια βέλτιστη σύνδεση. Σαν να βρήκε το τέλειο σήμα σε ένα ραδιόφωνο.

Και ξαφνικά, η ανθρωπότητα αναβαθμίστηκε.

Λύνοντας το μυστήριο του Darwin

Αυτό είναι το σημείο που με γοήτευσε πραγματικά.

Θυμάσαι την ερώτηση που έθεσε ο Darwin: «Γιατί οι πίθηκοι δεν απέκτησαν τις πνευματικές ικανότητες του ανθρώπου;»

Ο ίδιος ο Darwin παραδέχτηκε ότι δεν είχε καλή απάντηση. Πίθηκοι και άνθρωποι μοιράζονται κοινό πρόγονο. η εξέλιξη θα έπρεπε να δουλεύει και για τους δύο. Γιατί εμείς γράψαμε συμφωνίες ενώ τα ξαδέλφια μας ακόμα μαθαίνουν να χρησιμοποιούν ξύλα για να πιάνουν τερμίτες;

Η πρόταση του Epstein δίνει απάντηση: Ίσως η εξέλιξη δεν επέλεγε απλά μεγαλύτερους εγκεφάλους. Ίσως επέλεγε εγκεφάλους που μπορούσαν να συνδεθούν με κάτι εκτός της βιολογικής εξέλιξης.

«Το μόνο που προσθέτω», είπε ο Epstein, «είναι ότι ο ίδιος ο εγκέφαλος είναι ένας μετατροπέας που κάνει έναν διαφορετικό τύπο σύνδεσης.»

Αυτό που προσθέτει, δηλαδή. Μόνο τη φύση της συνείδησης και της ανθρώπινης νοημοσύνης. Τίποτα σπουδαίο.

Τι λένε οι σκεπτικιστές;

Ξέρω ότι γυρίζεις τα μάτια σου. Και ειλικρινά; Εγώ είχα την ίδια αντίδραση.

Η θεωρία του Epstein έχει προφανείς αδυναμίες που οι κριτικοί σπεύδουν να επισημάνουν. Δεν υπάρχει μαθηματικό μοντέλο. Καμία χειροπιαστή απόδειξη. Δεν ξέρει καν πού στον εγκέφαλο θα μπορούσε να συμβαίνει αυτή η μετατροπή — αν και έχει προτείνει περιοχές όπως το claustrum ή την επίφυση, που ο Descartes αποκαλούσε «έδρα της ψυχής».

Αλλά ξέρεις τι βρίσκω πειστικό; Οι συμμετέχοντες στο συνέδριο δεν τον έδιωξαν γελώντας. Συζητούσαν πώς να ελέγξουν πραγματικά τη θεωρία.

Αυτό είναι επιστήμη που κάνει αυτό που πρέπει — παίρνει τα παράξενα σοβαρά για να τα εξετάσει σωστά.

Γιατί αυτή η ιστορία έμεινε μαζί μου

Δεν ξέρω αν ο Epstein έχει δίκιο. Η ειλικρινής απάντηση είναι μάλλον «πιθανώς όχι», με τον τρόπο που το παρουσιάζει.

Αλλά λατρεύω ότι κάποιος στην επιστημονική κοινότητα είναι διατεθειμένος να κάνει τα πραγματικά μεγάλα ερωτήματα χωρίς να απορρίπτει αμέσως τα περίεργα.

Κάθε μεγάλη επιστημονική ανακάλυψη πρέπει να ακουγόταν γελοία στην αρχή. «Τι θα γινόταν αν αόρατοι μικροοργανισμοί μας αρρωσταίνουν;» «Τι θα γινόταν αν η Γη περιστρεφόταν γύρω από τον ήλιο;»

Είτε η Θεωρία Νευρικής Μετατροπής αποδειχτεί εξαιρετική, εντελώς λάθος, ή κάπου στη μέση, νομίζω ότι υπάρχει αξία στο να ρωτάμε: Τι γίνεται αν η συνείδηση δεν είναι απλά αυτό που συμβαίνει όταν οι νευρώνες πυροδοτούν; Τι γίνεται αν υπάρχει κάτι άλλο — κάτι που δεν έχουμε ακόμα τα εργαλεία να μετρήσουμε ή να κατανοήσουμε — με το οποίο si συνδεόμαστε σιωπηλά κάθε στιγμή της ζωής μας;

Ίσως αυτό το όνειρο με το αυτοκίνητο που πετούσε να μην ήταν απλά τυχαία νευρωνική δραστηριότητα. Ίσως ήταν ένα ψίθυρος από το Other Side.

Ή ίσως ήταν απλά ένα όνειρο.

Αλλά ειλικρινά; Πού είναι το διασκεδαστικό να ρωτάς μόνο πράγματα που ήδη ξέρεις τις απαντήσεις;

Ποια είναι η γνώμη σου; Γράψε στα σχόλια — θα ήθελα να ακούσω αν αυτή η θεωρία σε ενθουσίασε ή σε έκανε να κυλήσεις τα μάτια. (Και οι δύο αντιδράσεις είναι αποδεκτές.)