Κι αν ο εγκέφαλος δεν παράγει συνείδηση, αλλά την πιάνει;

Όταν βλέπεις ένα ηλιοβασίλεμα, γιατί σου φαίνεται όμορφο; Τα μάτια σου καταγράφουν φως. Ο εγκέφαλος επεξεργάζεται σήματα. Κι όμως, κάτι παραπάνω συμβαίνει: νιώθεις συγκίνηση. Δεν είσαι απλώς μια μηχανή που καταγράφει δεδομένα. Ζεις την εμπειρία.

Αυτό το «κάτι παραπάνω» είναι που δυσκολεύει τους νευροεπιστήμονες.

Η παλιά εξήγηση δεν φτάνει

Μέχρι τώρα πιστεύαμε ότι η συνείδηση είναι σαν λογισμικό μέσα στον εγκέφαλο. Νευρώνες πυροδοτούν, χημικές ουσίες κυκλοφορούν και έτσι γεννιούνται σκέψεις και συναισθήματα.

Όμως αυτή η εικόνα εξηγεί μόνο πώς επεξεργάζεται πληροφορίες ο εγκέφαλος. Δεν λέει γιατί κάτι «νιώθεται». Μπορεί να περιγράψει τι συμβαίνει όταν ακούς μουσική ή νιώθεις αγάπη, αλλά όχι γιατί αυτά τα πράγματα σε αγγίζουν.

Μια διαφορετική ιδέα

Κάποιοι επιστήμονες προτείνουν τώρα το ανάποδο: η συνείδηση δεν παράγεται από τον εγκέφαλο. Αντίθετα, ο εγκέφαλος τη δέχεται και αλληλεπιδρά μαζί της.

Σαν ραδιόφωνο που πιάνει σήμα που υπάρχει ήδη στον αέρα. Το ραδιόφωνο δεν φτιάχνει τη μουσική. Την παίρνει. Έτσι και ο εγκέφαλος μπορεί να «συντονίζεται» με κάτι που είναι ήδη εκεί.

Γιατί έχει σημασία

Αν η συνείδηση είναι βασικό κομμάτι του σύμπαντος, όπως η βαρύτητα, τότε αλλάζει η συζήτηση. Δεν ψάχνουμε πια πώς γεννιέται κάτι άυλο από την ύλη. Απλώς μελετάμε πώς δύο βασικά πράγματα αλληλεπιδρούν.

Αυτό μπορεί να επηρεάσει και την ιατρική. Άνθρωποι που επέστρεψαν από καρδιακή ανακοπή περιγράφουν εμπειρίες που τους άλλαξαν για πάντα. Λιγότερος φόβος για τον θάνατο, περισσότερη ενσυναίσθηση. Ίσως η συνείδηση να υπάρχει και όταν ο εγκέφαλος είναι «κλειστός».

Το βασικό

Δεν έχουμε αποδείξεις ακόμα. Η ιδέα παραμένει ανοιχτή και αμφιλεγόμενη. Όμως το γεγονός ότι σοβαροί επιστήμονες τη συζητούν δείχνει κάτι: η παλιά θεωρία δεν καλύπτει πια όλες τις ερωτήσεις.

Ίσως το σύμπαν να μην είναι μια μηχανή που έμαθε να σκέφτεται. Ίσως να είναι η ίδια η συνείδηση που βιώνει τον εαυτό της μέσα από τον εγκέφαλό μας.