Η Άβολη Αλήθεια για τα Διαστημικά Ταξίδια
Ας το πούμε ευθέως: αστροναύτης είναι μάλλον η πιο επική δουλειά που υπάρχει. Αιώρηση στην έλλειψη βαρύτητας, ηλιοβασίλεμα 16 φορές την ημέρα, επιστήμη που βοηθά την ανθρωπότητα. Όμως υπάρχει κάτι που οι λαμπερές φωτογραφίες της NASA δεν σου δείχνουν: τα διαστημικά ταξίδια έχουν μια εντελώς ατημέλητη παρενέργεια που απασχολεί τους επιστήμονες χρόνια τώρα.
Δυσκοιλιότητα.
Ναι, το είπα. Αποδεικνύεται ότι όταν εκτοξεύεσαι σε τροχιά, το πεπτικό σου σύστημα αποφασίζει να πάρει διακοπές κι εσύ μένεις να υποφέρεις. Και μέχρι πρόσφατα, κανείς δεν καταλάβαινε τον λόγο.
Τι Συμβαίνει Μέσα στο Έντερο ενός Αστροναύτη
Εδώ τα πράγματα γίνονται ενδιαφέροντα. Μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης αποφάσισε να διερευνήσει αυτό το κοσμικό μυστήριο της δυσκοιλιότητας, και αυτό που βρήκαν είναι πραγματικά συναρπαστικό (και λίγο αηδιαστικό).
Πήραν δείγματα αίματος από 52 αστροναύτες που πέρασαν μήνες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και άρχισαν να ψάχνουν για στοιχεία. Βρήκαν κάτι αξιοσημείωτο: τα βακτήρια του εντέρου μέσα σε αυτούς τους αστροναύτες άλλαζαν θεμελιωδώς τον τρόπο που λειτουργούσαν.
Μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες από την άφιξη στο διάστημα, τα βακτήρια στο έντερο άρχισαν να κάνουν κάτι διαφορετικό. Αντί για την κανονική τους ρουτίνα, άρχισαν να "ζυμώνουν πρωτεΐνες" - που είναι ο επιστημονικός τρόπος να πεις ότι στράφηκαν σε μια λιγότερο επιθυμητή διατροφή όταν το αγαπημένο τους φαγητό τελείωσε.
Το Πρόβλημα της Ζύμωσης Πρωτεϊνών
Ας το απλοποιήσω.
Το έντερό σου φιλοξενεί τρισεκατομμύρια βακτήρια, και αυτά τα μικροσκοπικά πλάσματα έχουν προτιμήσεις, όπως κι εμείς. Κανονικά, λατρεύουν τις διαιτητικές ίνες - το καλό υλικό από φρούτα, λαχανικά και ολικής αλέσεως. Αλλά όταν οι ίνες τελειώνουν ή όταν η τροφή απλά δεν προχωράει σωστά μέσα στο έντερο, αυτά τα βακτήρια απελπίζονται. Αρχίζουν να διασπούν πρωτεΐνες αντ' αυτού.
Αυτό δεν είναι μοναδικό στους αστροναύτες, βέβαια. Κι εσύ κι εγώ μπορούμε να το βιώσουμε. Αλλά εδώ είναι η παγίδα - τα υποπροϊόντα της ζύμωσης πρωτεϊνών δεν είναι και τόσο φιλικά προς το σώμα. Οι επιστήμονες τα έχουν συνδέσει με βλάβες στα νεφρά, αλλαγές διάθεσης και δυσκολία στη συγκέντρωση.
Γιατί η Μικροβαρύτητα Αλλάζει τα Πάντα;
Οι ερευνητές έχουν μια αρκετά πειστική θεωρία για το τι συμβαίνει στο διάστημα. Όλα εξαρτώνται από τη βαρύτητα - ή μάλλον, από την απουσία της.
Στη Γη, η βαρύτητα βοηθά να κινούνται τα πράγματα μέσα στο πεπτικό σου σύστημα. Η τροφή σπρώχνεται μέσα από τα έντερα, και όλα επεξεργάζονται με αρκετά προβλέψιμο ρυθμό. Αλλά στη μικροβαρύτητα; Όλο αυτό το σύστημα χαλάει.
Χωρίς τη βαρύτητα να κάνει τη δουλειά της, η τροφή απλά... μένει εκεί. Περισσότερο από όσο πρέπει. Τα βακτήρια στο έντερό σου ξαφνικά έχουν πολύ περισσότερο χρόνο να δουλέψουν πάνω σε ό,τι βρίσκεται εκεί μέσα, και αφού η τροφή δεν κινείται με φυσιολογικό ρυθμό, ψάχνουν για εναλλακτικές πηγές τροφής. Η ζύμωση πρωτεϊνών μπαίνει σε υπερωρία.
Αυτό εξηγεί όχι μόνο τη δυσκοιλιότητα, αλλά πιθανώς και κάποια από τα άλλα συμπτώματα που αναφέρουν οι αστροναύτες - όπως αυτή τη θολούρα στο μυαλό ή τη δυσκολία συγκέντρωσης που εμφανίζεται μερικές φορές κατά τη διάρκεια μακρινών αποστολών.
Γιατί οι Αποστολές στον Άρη Μπορεί να Είναι Πραγματικό Πρόβλημα
Εδώ η έρευνα γίνεται κρίσιμης σημασίας.
Προς το παρόν, οι αστροναύτες περνούν μήνες στον ISS και μετά επιστρέφουν στη Γη για ανάρρωση. Αλλά τι γίνεται όταν αρχίσουμε να σχεδιάζουμε αποστολές στον Άρη; Αυτά τα ταξίδια μπορεί να διαρκέσουν χρόνια, με τους αστροναύτες εκτεθειμένους στη μικροβαρύτητα όλο αυτό το διάστημα.
Η ερευνητική ομάδα είναι ξεκάθαρη: θα χρειαστούμε σοβαρά αντίμετρα πριν στείλουμε ανθρώπους σε τέτοια ταξίδια. Απλά να δεχόμαστε τα πεπτικά προβλήματα ως φυσιολογικό κομμάτι των διαστημικών πτήσεων δεν πρόκειται να κοπεί όταν κάποιος είναι δύο χρόνια μέσα σε αποστολή στον Άρη.
Απλές Λύσεις σε ένα Κοσμικό Πρόβλημα
Η καλή είδηση; Η έρευνα δείχνει προς μερικές αρκετά απλές λύσεις.
Οι επιστήμονες προτείνουν ότι η αύξηση των διαιτητικών ινών μπορεί να βοηθήσει να κρατήσει τα βακτήρια του εντέρου ευχαριστημένα και ταϊσμένα με το αγαπημένο τους φαγητό. Συμπληρώματα πρεβιοτικών μπορεί επίσης να κάνουν τη δουλειά προωθώντας μια υγιή πέψη. Οτιδήποτε βοηθά να επιταχύνει την εντερική κίνηση - αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν "περισταλτισμό" - μπορεί να μειώσει τον χρόνο που η τροφή μένει και ζυμώνεται.
Ουσιαστικά, οι αστροναύτες μπορεί να χρειαστεί να γίνουν ακόμη πιο εμμονικοί με τις ίνες από ό,τι είναι ήδη. (Διασκεδαστικό στοιχείο: πολλοί αστροναύτες ήδη διαχειρίζονται προσεκτικά τη διατροφή τους για διάφορους λόγους, οπότε αυτό απλά θα προσθέσει ένα ακόμη σημείο στη λίστα τους.)
Τι Σημαίνει Αυτό για τους Υπόλοιπους από Εμάς
Κάτι που βρίσκω πραγματικά εντυπωσιακό σε αυτή την έρευνα - μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους που δεν πρόκειται να πλησιάσουν ποτέ το διάστημα.
Σκέψου ασθενείς που είναι καθηλωμένοι στο κρεβάτι για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Συχνά αντιμετωπίζουν κι αυτοί δυσκοιλιότητα, σωστά; Οι ερευνητές υποδεικνύουν ότι παρόμοιες αλλαγές στη ζύμωση του εντέρου μπορεί να συμβαίνουν και στους οργανισμούς τους. Αυτό ανοίγει έναν εντελώς νέο δρόμο για να βοηθήσουμε ανθρώπους με περιορισμένη κινητικότητα να φροντίζουν την πεπτική τους υγεία.
Είναι μια υπενθύμιση ότι η επιστήμη συχνά δουλεύει με απροσδόκητους τρόπους. Στέλνουμε ανθρώπους στο διάστημα για να μάθουμε για το σύμπαν, και μερικές φορές καταλήγουμε να μαθαίνουμε κάτι πολύτιμο για το να είμαστε άνθρωποι εδώ κάτω στη Γη.
Το Συμπέρασμα
Το διάστημα είναι ένα καταπληκτικό μέρος, αλλά είναι επίσης ένα μέρος που θέλει να διαταράξει το σώμα σου με περίεργους τρόπους. Το πεπτικό σου σύστημα εξελίχθηκε επί εκατομμύρια χρόνια για να δουλεύει με τη βαρύτητα, οπότε όταν αφαιρείς αυτή τη βαρύτητα, τα πράγματα περιπλέκονται.
Αλλά εδώ είναι το ελπιδοφόρο κομμάτι: τώρα που καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει, μπορούμε πραγματικά να κάνουμε κάτι γι' αυτό. Οι λύσεις δεν είναι καν τόσο περίπλοκες - περισσότερες ίνες, ίσως κάποια συμπληρώματα, να κρατάς το πεπτικό σου σύστημα σε κίνηση. Μερικές φορές οι απαντήσεις σε κοσμικά προβλήματα είναι εκπληκτικά γήινες.
Και ειλικρινά; Νομίζω ότι υπάρχει κάτι παρηγορητικό σε όλο αυτό.