Όταν ο Εγκέφαλός σου Παίζει Μουσική που Δεν Υπάρχει

Υπάρχουν άνθρωποι που ακούνε μουσική χωρίς να παίζει τίποτα. Όχι κάποια μελωδία στο βάθος του μυαλού τους—ολόκληρα τραγούδια, με πλήρη ηχητική ποιότητα, τόσο αληθινά που δεν μπορούν να τα ξεχωρίσουν από πραγματικό ήχο.

Δεν είναι απλά ενοχλητικό σουρωτήρι που έμεινε μετά από συναυλία. Για πολλούς είναι εξαντλητικό, αδιάκοπο και βαθιά μοναχικό.

Τι Έδειξε η Έρευνα

Μια πρόσφατη μελέτη στο Journal of Neurology εξέτασε 80 άτομα που βιώνουν αυτό που αποκαλούν μουσικές παραισθήσεις. Οι ερευνητές δεν περιορίστηκαν σε ερωτηματολόγια—έκαναν απεικόνιση εγκεφάλου, τεστ ακοής και ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα.

Η σημαντικότερη διαπίστωση; Δεν πρόκειται για ψυχική διαταραχή. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν ψυχικά υγιείς.

Ο Εγκέφαλος Γεμίζει τα Κενά

Η θεωρία ονομάζεται αποαφαίρεση (deafferentation) και είναι εκπληκτικά λογική. Όταν κάποιος χάνει την ακοή του—σταδιακά, συνήθως—ο ακουστικός φλοιός μένει χωρίς δουλειά. Αυτή η περιοχή επεξεργάζεται ήχους. Οπότε, όταν δεν έρχεται τίποτα, γίνεται... δημιουργικός.

Αρχίζει να ανασύρει μουσική από τη μακροπρόθεσμη μνήμη. Και εδώ έρχεται το ενδιαφέρον σημείο: δεν παίζει τα σημερινά hit. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι πιο συχνές παραισθήσεις είναι θρησκευτικά τραγούδια, χριστουγεννιάτικες μελωδίες και τραγούδια από την παιδική ηλικία. Λογικό, αν το σκεφτείς—αυτές οι μελωδίες είναι χαραγμένες βαθιά στους νευρώνες μας.

Έχει Ιστορία

Το φαινόμενο ονομάζεται Ακουστικό Σύνδρομο Charles Bonnet ή πότε-πότε Σύνδρομο Oliver Sacks—από τον διάσημο νευρολόγο που το περιέγραψε εκτενώς. Η οπτική εκδοχή του (όπου βλέπεις ολόκληρες παραισθήσεις χωρίς να έχεις όραση) περιγράφηκε από τον Charles Bonnet τον 18ο αιώνα—και ο ίδιος το βίωνε.

Ο μηχανισμός είναι ο ίδιος. Τα μάτια ή τα αυτιά μπορεί να φθείρονται, αλλά ο εγκέφαλος λειτουργεί μια χαρά και θέλει ερεθίσματα. Οπότε... εφευρίσκει.

Ακούγεται Εξαντλητικό

Πάνω από 65% των συμμετεχόντων χαρακτήρισαν τις μουσικές παραισθήσεις τους ως επιβαρυντικές. Και μόνο το 20% μπορούσε να τις ελέγξει. Οι υπόλοιποι ήταν παθητικοί θεατές στο δικό τους ηχητικό σύμπαν.

Φαντάσου να προσπαθείς να κοιμηθείς ενώ "Silent Night" παίζει δυνατά μέσα στο κεφάλι σου. Ή να δουλεύεις ενώ ο εγκέφαλός σου επιλέγει να σου θυμίσει ύμνους από την εκκλησία της γιαγιάς σου.

Πολλοί ανέφεραν αϋπνία, αδυναμία συγκέντρωσης, εξάντληση και τελικά κατάθλιψη.

Το πιο θλιβερό; Πολλοί δεν ζητούν βοήθεια από φόβο μήπως τους διαγνώσουν με ψύχωση ή άνοια. Όμως—και αυτό είναι κρίσιμο—δεν πρόκειται για ψυχωτικό σύμπτωμα. Είναι νευρολογική ιδιαιτερότητα, σαν το φάντασμα του άκρου που νιώθουν ακρωτηριασμένοι.

Τι Βοηθάει;

Η θεραπεία ποικίλλει ανάλογα με την αιτία—και μπορεί να είναι απώλεια ακοής, ψυχιατρική πάθηση ή νευρολογική βλάβη. Κάποιες φορές βοηθούν αντιψυχωτικά. Κάποιες φορές απλά η κατανόηση του τι συμβαίνει φτάνει.

Οι ερευνητές τονίζουν: στόχος είναι να αποστιγματιστεί η κατάσταση. Όταν καταλαβαίνεις ότι ο εγκέφαλός σου γεμίζει ένα αισθητηριακό κενό με αναμνήσεις, γίνεται λιγότερο τρομακτικό. Δεν είναι "τρέλα"—είναι ο νους σου να κάνει κάτι αξιοσημείωτα προσαρμοστικό κάτω από απρόσμενες συνθήκες.

Μια Σκέψη

Αυτή η έρευνα με κάνει να εκτιμώ το σχετικά λειτουργικό μου μυαλό. Όταν αύριο κολλήσω κάποιο τραγούδι, θα γκρινιάξω λιγότερο. Και ίσως δείξω περισσότερη κατανόηση σε όποιον βιώνει κάτι ανεξήγητο και ανεξέλεγκτο.

Οι εγκέφαλοί μας είναι περίεργα, υπέροχα, περιστασιακά ακατανόητα όργανα. Το ότι μπορούν να κατασκευάζουν μουσική από τη μνήμη όταν ο κόσμος σιωπά—είναι ταυτόχρονα ανατρεπτικό και, με κάποιον τρόπο, όμορφο.