Το αρχαίο Magic 8-Ball που χρησιμοποιούσε κόκαλα προβάτων

Πρέπει να σου πω για μια ανακάλυψη που με έκανε να γελάσω δυνατά — και ταυτόχρονα να σκεφτώ πόσο περίεργα ίδιοι είμαστε με τους αρχαίους.

Φαντάσου τον εαυτό σου στα 150 μ.Χ., σε μια πόλη που λεγόταν Κίβυρα, στη σημερινή νοτιοδυτική Τουρκία. Έχεις ένα δίλημμα — ή ένα ερωτικό αδιέξοδο, ή αν πρέπει να αλλάξεις ζωή. Σήμερα θα έψαχνες στο Google μέχρι τις 3 το βράδυ. Εκείνη την εποχή; Υπήρχε κάτι πολύ πιο θεαματικό: ένας τεράστιος λίθινος χρησμοδότης που λειτουργούσε με κόκαλα προβάτων.

Ναι, κόκαλα προβάτων.

Ερευνητές ανακάλυψαν πρόσφατα έναν τεράστιο ασβεστολιθικό πυλώνα που κάποτε στέκονταν στην κεντρική πλατεία της πόλης. Δεν ήταν απλή διακόσμηση — ήταν ουσιαστικά το Magic 8-Ball του αρχαίου κόσμου, με τη διαφορά ότι είχε ύψος σχεδόν ενός μέτρου και χρειαζόταν να πετάξεις κόκαλα για να δουλέψει.

Ορίστε πώς λειτουργούσε: Έπαιρνες πέντε αστράγαλους (τα κόκαλα από τις αστράγαλους προβάτων ή κατσικιών — μην ανησυχείς, τα ζώα δεν σκοτώνονταν γι' αυτό, ήταν παραπροϊόν του κρεοπωλείου). Κάθε κόκαλο είχε τέσσερις διαφορετικές πλευρές, με αριθμούς: 1, 3, 4 ή 6.

Εδώ αρχίζει το μαθηματικό διασκεδαστικό κομμάτι. Όσες φορές κι αν πέταγες τα κόκαλα — ένα πέντε φορές ή όλα μαζί — κατέληγες σε μία από ακριβώς 56 δυνατόνους συνδυασμούς. Και μάντεψε τι: κάθε συνδυασμός είχε το δικό του προσωπικό μήνυμα χαραγμένο στον πυλώνα, έτοιμο να σου δώσει θεϊκή καθοδήγηση.

Οι ερευνητές μετέφρασαν και τα 56 μηνύματα. Κάποια είναι εκπληκτικά αναγνωρίσιμα.

Θες να μάθεις τι σκέφτονται οι θεοί για την παρορμητική σου απόφαση; Δοκίμασε αυτό: «Μην τολμήσεις αυτό που σκέφτεσαι τώρα.» Πονάει. Είναι ξεκάθαρο.

Ή μήπως χρειαζόσουν κουράγιο; Ο χρησμοδότης είχε την πλάτη σου: «Όταν αποφύγεις την εχθρότητα και το κακό, θα κερδίσεις αυτά που σου ανήκουν. Η επιθυμία σου θα εκπληρωθεί ακριβώς όπως την ονειρεύεσαι.»

Κάποια μηνύματα ήταν πιο σκοτεινά, όπως: «Ποτέ μη φέρεις στον κόσμο τίποτα σαν λιοντάρι που γεννά τυφλό.» Δεν θα προσποιηθώ ότι καταλαβαίνω αυτό, αλλά σίγουρα είχε νόημα για κάποιον τότε.

Αυτό που με συγκινεί περισσότερο είναι ότι όλο αυτό ήταν ουσιαστικά κοινωνική υπηρεσία. Ένας πλούσιος ντόπιος ευεργέτης δώρισε τον χρησμοδότη για να μπορούν απλοί πολίτες και έμποροι να πάρουν θεϊκές απαντήσεις χωρίς ακριβό προσκύνημα σε κάποιο μακρινό ιερό. Η πρακτική ήταν τόσο τυποποιημένη που παρόμοιοι χρησμοδότες υπήρχαν σε όλη την περιοχή εκείνη την εποχή.

Όλο αυτό ήταν αφιερωμένο στον Ερμή, τον αγγελιοφόρο θεό — λογικό, αφού ουσιαστικά μετέφερε μηνύματα από τους άλλους θεούς στους ανθρώπους.

Οι αρχαιολόγοι βρήκαν τον πυλώνα επαναχρησιμοποιημένο σε τοίχο εκκλησίας (οι μεσαιωνικοί χριστιανοί δεν είχαν πρόβλημα να αξιοποιήσουν αρχαία υλικά), κάτι που πιθανώς είναι ο μόνος λόγος που σώθηκε. Κάποτε όμως στεκόταν περήφανος στην αγορά της πόλης, προσβάσιμος σε όποιον χρειαζόταν κοσμική καθοδήγηση.

Δεν λέω ότι θέλω να αντικαταστήσω τον ψυχολόγο μου με αστραγάλους, αλλά... εντάξει, εύχομαι να μπορούσα να το δοκιμάσω έστω μία φορά. Υπάρχει κάτι παράξενα παρηγορητικό στην ιδέα ότι οι άνθρωποι πάντα έψαχναν καθοδήγηση για τις μεγάλες αποφάσεις της ζωής τους, και οι πρόγονοί μας πετούσαν κόκαλα προβάτων στον αέρα περιμένοντας απαντήσεις.

Κάνει το δικό μου ξενύχτι στο Google να φαίνεται σχεδόν αξιοπρεπές συγκριτικά.