Μπορείς να Σκέφτεσαι Χωρίς Λέξεις; Η Επιστήμη Λέει Ναι
Για χιλιετίες, φιλόσοφοι και επιστήμονες πίστευαν ότι η σκέψη γίνεται... μέσα στη γλώσσα. Δηλαδή, νομίζεις ότι σου ήρθε η ιδέα στο ντους, αλλά στην πραγματικότητα ο εγκέφαλός σου "μουρμούριζε" με λέξεις ενώ έλυνε το πρόβλημα. Χωρίς γλώσσα, έλεγαν, η σκέψη δεν υπάρχει.
Κι όμως — νέα έρευνα από το MIT αποκαλύπτει ότι αυτό μπορεί να είναι τελείως λάθος.
Το Πείραμα που Τα Αναποδογυρίζει
Επιστήμονες βρήκαν δύο ανθρώπους που είχαν υποστεί εγκεφαλικά και είχαν χάσει σχεδόν εντελώς τις περιοχές που επεξεργάζονται τη γλώσσα. Δεν μπορούσαν να καταλάβουν ούτε να παράγουν λέξεις σωστά.
Κανονικά, για να ελέγξεις τη λογική σκέψη κάποιου, θα του εξηγούσες την άσκηση με λέξεις. Αλλά αυτό δεν γινόταν εδώ — γιατί η ίδια η εξήγηση απαιτεί γλώσσα.
Οπότε οι ερευνητές σκέφτηκαν κάτι διαφορετικό. Δημιούργησαν γρίφους με αριθμούς και σχήματα. Καμία λέξη. Μόνο μοτίβα. Π.χ., εδώ έχεις δύο λίστες αριθμών — βρες τον κρυφό κανόνα που μετατρέπει τη μία στην άλλη. Ή ένα πλέγμα σχημάτων με ένα κενό — ποιο σχήμα συμπληρώνει τη σειρά;
Και εδώ είναι το εντυπωσιακό: αυτοί οι άνθρωποι με βαριές γλωσσικές δυσκολίες τα κατάφεραν εξαιρετικά. Είχαν ακριβώς την ίδια επίδοση με ανθρώπους που είχαν απολύτως υγιείς γλωσσικές περιοχές.
Σκέψου τι σημαίνει αυτό. Μπορούσαν να ανακαλύπτουν κρυφούς κανόνες, να κάνουν λογικές συλλογισμούς, ακόμα και να επικοινωνούν τι βρήκαν με χειρονομίες ή σχέδια. Αλλά να το εξηγήσουν με λέξεις; Δύσκολο.
Τι Σημαίνει Αυτό για τη Σκέψη
Η ερευνήτρια Hope Kean το λέει πολύ ωραία: "Υπάρχουν πτυχές της σκέψης που φαίνεται να ξεπερνούν τους περιορισμούς της γλώσσας."
Και αυτό είναι σημαντικό. Η γλώσσα είναι χρήσιμη για τη σκέψη — μας επιτρέπει να μοιραζόμαστε ιδέες, να γράφουμε, να χτίζουμε πάνω στις γνώσεις άλλων. Αλλά χρήσιμο δεν σημαίνει απαραίτητο.
Σκέψου: η γλώσσα είναι γραμμική. Λέμε λέξεις τη μία μετά την άλλη. Όμως η λογική σκέψη συχνά δεν είναι καθόλου γραμμική. Όταν λύνεις ένα πολύπλοκο πρόβλημα, κρατάς πολλά κομμάτια πληροφορίας ταυτόχρονα στο μυαλό σου.
Η έρευνα δείχνει ότι υπάρχει ένα εντελώς διαφορετικό γνωστικό σύστημα — αυτό που ονομάζουν "multiple demand network" — που κάνει τη βαριά δουλειά στη λογική σκέψη. Αυτό το δίκτυο δεν βρίσκεται στις γλωσσικές περιοχές. Είναι διασκορπισμένο σε διάφορα σημεία του εγκεφάλου και ενεργοποιείται όταν αντιμετωπίζεις πολύπλοκα προβλήματα.
Γιατί Έχει Σημασία
Βρίσκω αυτή την έρευνα συναρπαστική.
Πάντα ξέραμε ότι η σκέψη μοιάζει με εσωτερικό διάλογο — μια φωνή στο κεφάλι μας που σχολιάζει τα πάντα. Ίσως αυτή η φωνή είναι σημαντική. Ίσως το να βάζουμε τις ιδέες σε λέξεις μας βοηθά να τις βελτιώνουμε και να εντοπίζουμε λάθη.
Αλλά κάτω από αυτή την επεξεργασία με λέξεις, φαίνεται να υπάρχει ένα βαθύτερο "μηχανάκι" συλλογισμού που δεν χρειάζεται καθόλου γλώσσα. Ο εγκέφαλός σου κάνει πολύπλοκους συμβολικούς χειρισμούς, ανακαλύπτει μοτίβα, βγάζει συμπεράσματα — χωρίς να ρωτήσει το τμήμα γλώσσας.
Υπάρχει κάτι σχεδόν απελευθερωτικό σε αυτό. Εκείνη την αίσθηση που έχεις όταν "απλά ξέρεις" την απάντηση αλλά δεν μπορείς να εξηγήσεις πώς τη βρήκες; Μάλλον ο εγκέφαλός σου τη βρήκε χωρίς λέξεις, και οι γλωσσικές περιοχές απλά προσπαθούν να συννεφιάσουν.
Ή εκείνο το φαινόμενο όπου δουλεύεις για ώρες πάνω σε ένα πρόβλημα χωρίς αποτέλεσμα, και μετά στο ντους ξαφνικά σου έρχεται η λύση. Κάποιοι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτή η "έμπνευση" μπορεί να είναι το μη-γλωσσικό σύστημα που στέλνει την απάντησή του στις γλωσσικές περιοχές, οι οποίες μετά προσπαθούν να την εκφράσουν.
Το Μεγάλο Συμπέρασμα
Αυτή η έρευνα δεν σημαίνει ότι η γλώσσα δεν έχει σημασία. Προφανώς είναι κρίσιμη για την επικοινωνία, τη μάθηση, τον πολιτισμό. Αλλά υποδηλώνει ότι η σχέση ανάμεσα στις λέξεις και τις σκέψεις είναι πιο περίπλοκη — και πιο ενδιαφέρουσα — απ' ό,τι νομίζαμε.
Ο εγκέφαλός σου έχει τουλάχιστον δύο ξεχωριστά συστήματα: ένα που επεξεργάζεται γλώσσα, κι ένα που χειρίζεται τον αφηρημένο συλλογισμό. Αλληλεπιδρούν, βοηθιούνται, αλλά μπορούν να δουλεύουν και μόνα τους.
Και αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι εκπληκτικό. Την επόμενη φορά που δυσκολεύεσαι να εξηγήσεις κάτι, μην αυτομαστιγώνεσαι. Ο εγκέφαλός σου που σκέφτεται χωρίς λέξεις έκανε το δύσκολο κομμάτι. Ο γλωσσικός εγκέφαλος απλά προσπαθεί να συμβαδίσει.
Πηγή: ScienceDaily