Το κλειδί της παρακίνησης κρύβεται ίσως σε μερικά μικροσκοπικά κύτταρα
Πόσες φορές έχεις κάνει κάτι που δεν ήθελες καθόλου; Έστωσες μέχρι το τέλος μια παρουσίαση ενώ ήθελες να δεις Netflix. Πήγες γυμναστήριο μετά από μια εξαντλητική μέρα. Σηκώθηκες από το κρεβάτι όταν όλα έμοιαζαν βαριά.
Τις περισσότερες μέρες τα καταφέρνεις. Κάποιες άλλες, απλά δεν γίνεται.
Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Ναγκόγια στην Ιαπωνία ίσως βρήκαν γιατί συμβαίνει αυτό.
Τα μικρά κύτταρα που κινούν τα νήματα
Στον εγκέφαλό σου υπάρχουν κάποια κύτταρα που ονομάζονται ορεξινεργικά. Πήραν το όνομά τους από την ελληνική λέξη για την όρεξη — θα δούμε γιατί μετά.
Αυτά τα κύτταρα ρυθμίζουν τον ύπνο, την πείνα, ακόμα και πόση ενέργεια καίει το σώμα σου.
Μάλιστα, οι επιστήμονες τώρα πιστεύουν ότι ίσως ελέγχουν και κάτι άλλο: την παρακίνησή σου.
Τα πειράματα (και τα ποντίκια-υπερήφανα)
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο PNAS. Επικεφαλής ήταν ο Αναπληρωτής Καθηγητής Hiroyuki Mizoguchi και ο Καθηγητής Emeritus Kiyofumi Yamada.
Δεν χρησιμοποίησαν ποντίκια. Χρησιμοποίησαν αρουραίους. Ξέρεις γιατί;
Οι αρουραίοι είναι οι άριστοι μαθητές του εργαστηρίου. Μαθαίνουν πιο γρήγορα, αντέχουν πιο περίπλοκες δοκιμασίες.
Το πρόβλημα; Είναι πιο δύσκολο να στοχεύσεις συγκεκριμένα κύτταρα σε αρουραίους παρά σε ποντίκια.
Η λύση; Δημιούργησαν γενετικά τροποποιημένους αρουραίους όπου μπορούσαν να ανάβουν και να σβήνουν τα ορεξινεργικά κύτταρα κατά βούληση. Σαν τηλεχειριστήριο για την παρακίνηση.
Το τεστ "πόσο σκληρά θα δουλέψεις;"
Οι αρουραίοι έπρεπε να πατήσουν ένα κουμπί για να πάρουν φαγητό. Απλό, σωστά;
Εκτός από ένα σημείο: κάθε φορά που ήθελαν άλλη λιχουδιά, έπρεπε να πατήσουν περισσότερες φορές. Πρώτη ανταμοιβή: 5 πατήματα. Δεύτερη: 10. Μετά 20. Μετά 40. Και συνέχιζε να ανεβαίνει.
Κάποια στιγμή, ο αρουραίος τα παρατούσε. Αυτό το σημείο οι επιστήμονες το λένε "breakpoint" — ουσιαστικά μετράνε πόσο πολύ θέλει να συνεχίσει.
Τι βρήκαν;
Όταν ενεργοποιούσαν τα ορεξινεργικά κύτταρα, οι αρουραίοι προσπαθούσαν περισσότερο. Έφταναν σε υψηλότερα breakpoints.
Περίμενες αυτό, έτσι;
Το περίεργο ήρθε μετά. Όταν κατέπνιγαν αυτά τα κύτταρα, οι αρουραίοι γίνονταν πιο νωθροί. Χρειάζονταν περισσότερο χρόνο, τα breakpoints έπεφταν.
Αλλά εδώ είναι το καλό: όταν υπερδιέγειραν τα κύτταρα πέρα από τα φυσιολογικά επίπεδα; Δεν συνέβαινε τίποτα. Τα κύτταρα άναβαν, αλλά η συμπεριφορά δεν άλλαζε.
Αυτό δεν το περίμεναν.
Ο εγκέφαλος και η αναμονή
Οι ερευνητές παρακολουθούσαν αυτά τα κύτταρα σε πραγματικό χρόνο, ενώ οι αρουραίοι περίμεναν ανταμοιβή.
Εδώ γίνεται πραγματικά ενδιαφέρον.
Η δραστηριότητα των ορεξινεργικών κυττάρων ανέβαινε όταν οι αρουραίοι περίμεναν φαγητό. Έπεφτε μόλις το έπαιρναν.
Και κάτι άλλο: όταν η ανταμοιβή περίμεναν αλλά δεν ερχόταν, τα κύτταρα έμεναν ενεργοποιημένα. Σαν να περίμεναν ακόμα.
Τα κύτταρα γίνονταν πιο ενεργά όσο αύξανε η απαιτούμενη προσπάθεια. Σχεδόν σαν ο εγκέφαλος να έλεγε: "Ωπά, αυτό θα είναι δύσκολο, ας ανεβάσω την παρακίνηση."
Τι σημαίνει αυτό για σένα;
Να είμαι ειλικρινής: είναι πρώιμη έρευνα. Μιλάμε για αρουραίους, όχι για άμεσες ανθρώπινες εφαρμογές.
Αλλά οι προοπτικές είναι ενδιαφέρουσες.
Η απώλεια παρακίνησης είναι χαρακτηριστικό της κατάθλιψης, της εξάρτησης, του ADHD. Η κατανόηση αυτών των κυττάρων μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερους τρόπους να βοηθήσουμε ανθρώπους που δυσκολεύονται.
Δεν πρόκειται για τεμπελιά. Κουράστηκα με αυτή την αφήγηση. Κάποιες φορές η χημεία του εγκεφάλου σου παίζει εναντίον σου.
Η σκέψη μου
Αυτό που με εντυπωσίασε: παρακίνηση. Πάντα την αντιμετωπίζαμε σαν κάτι μαγικό. Ή την έχεις ή δεν την έχεις. Ξυπνάς με διάθεση ή δεν ξυπνάς. Είναι εκτός ελέγχου σου.
Αυτή η έρευνα υποδεικνύει ότι η παρακίνηση ίσως είναι πιο... μηχανική από όσο νομίζαμε. Υπάρχει μια βιολογική διαδικασία. Κάποια κύτταρα ενεργοποιούνται. Σήματα στέλνονται. Είναι απόλυτα πραγματικά και μελετήσιμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η παρακίνηση είναι απλή — καταλαβαίνεις ότι συμβαίνουν πολλά. Αλλά αν κάτι πάει στραβά, ίσως δεν είναι "στο μυαλό σου" με την ελαφριά έννοια. Είναι literally στο μυαλό σου.
Η ουσία
Ο Hiroyuki Mizoguchi είπε ότι η μελέτη δείχνει πως η δραστηριότητα των ορεξινεργικών κυττάρων αλλάζει σημαντικά ανάλογα με τις αναμενόμενες ανταμοιβές και την απαιτούμενη προσπάθεια. Αυτό υποδεικνύει έναν πιθανό μηχανισμό για το πώς οι προσδοκίες μετατρέπονται σε συνεχή δράση.
Δηλαδή; Ο εγκέφαλός σου έχει σύστημα παρακίνησης. Αυτοί οι ερευνητές μόλις άρχισαν να καταλαβαίνουν πώς λειτουργεί.
Και εμένα; Νομίζω ότι αυτό είναι συναρπαστικό. Όσο περισσότερα μαθαίνουμε για το πώς λειτουργεί η παρακίνηση, τόσο καλύτερα μπορούμε να βοηθήσουμε όσους δυσκολεύονται — είτε πρόκειται για νέες θεραπείες κατάθλιψης, είτε για άτομα με ADHD, είτε απλά για να καταλάβουμε γιατί κάποιες μέρες μπορείς να κατακτήσεις τον κόσμο και άλλες δεν βρίσκεις καν δύναμη να φτιάξεις καφέ.
Τα ορεξινεργικά κύτταρά σου ίσως δουλεύουν σκληρότερα απ' όσο συνειδητοποιείς.
Πηγή: ScienceDaily