Τι κρύβεται στο DNA μας για την προσωπικότητά μας;

Πάντα με έτρωγε η περιέργεια: γιατί ο αδερφός μου είναι χαλαρός σαν να μην τρέχει τίποτα, ενώ εγώ τρώω πατατάκια από το άγχος; Γιατί η φίλη μου λάμπει σε κάθε πάρτι, ενώ εγώ μετράω τα λεπτά μέχρι να γυρίσω σπίτι με ένα βιβλίο;

Οι επιστήμονες ίσως έχουν επιτέλους κάποιες απαντήσεις — και τις βρήκαν στο DNA μας.

Τι Ανακάλυψαν;

Μια ομάδα με επικεφαλής τον ψυχολόγο Ted Schwaba από το Michigan State University δημοσίευσε μια εντυπωσιακή έρευνα στο Nature. Ανέλυσαν γενετικά δείγματα από σχεδόν 50 διαφορετικές ομάδες ανθρώπων παγκοσμίως, ψάχνοντας γενετικές παραλλαγές που επηρεάζουν τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας.

Και εδώ γίνεται το ενδιαφέρον: βρήκαν 1.260 γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με την προσωπικότητα — και οι 824 από αυτές δεν είχαν ανακαλυφθεί ποτέ πριν. Κάτι τεράστιο!

Οι ερευνητές εστίασαν στο λεγόμενο Μοντέλο των Πέντε Μεγάλων Προσωπικοτήτων:

• Εξωστρέφεια — πόσο κοινωνικοί και ενεργητικοί είσαι
• Φιλικότητα — πόσο εμπιστεύεσαι τους άλλους και συνεργάζεσαι
• Συνειδητότητα — πόσο οργανωμένος και υπεύθυνος είσαι
• Νευρωτισμός — πόσο επιρρεπής σε άγχος ή συναισθηματική αστάθεια είσαι
• Δεκτικότητα — πόσο περίεργος και φανταστικός είσαι

Ο συνάδελφος που πάντα αργεί, χάνει τα κλειδιά του και δεν τηρεί καμία απόφαση της Πρωτοχρονιάς; Μάλλον χαμηλή συνειδητότητα. Η φίλη που ανθίζει στο χάος, έχει πάντα τρελές ιδέες και θέλει να δοκιμάσει κάθε καινούργιο εστιατόριο; Μάλλον υψηλή δεκτικότητα. Και αυτός ο άλλος που δεν ταράζεται ποτέ, αντιμετωπίζει τις κρίσεις σαν γκουρού; Μάλλον χαμηλός νευρωτισμός.

Αυτό που με Εξέπληξε

Να τι πραγματικά με σόκαρε: αυτές οι γενετικές επιρροές δεν νοιάζονται για πολιτισμό ή γεωγραφία. Μια γενετική παραλλαγή που συνδέεται με την εξωστρέφεια σε έναν συνταξιούχο του Οχάιο προέβλεπε επίσης εξωστρέφεια σε νέους ενήλικες της Ολλανδίας.

Αυτό είναι εκπληκτικό αν το σκεφτείς. Οι προσωπικότητές μας διαφέρουν τραγικά μεταξύ πολιτισμών και ανατροφών — αλλά η υποκείμενη γενετική αρχιτεκτονική; Φαίνεται αξιοσημείωτα σταθερή.

Αλλά Εδώ Είναι το Σημαντικό

Πριν αρχίσεις να σκέφτεσαι «α, είμαι λοιπόν καταδικασμένος να είμαι αγχώδης και αδιάφορος, δεν μπορώ να κάνω τίποτα» — αυτό δεν λένε οι επιστήμονες.

Κανένα γονίδιο δεν δημιουργεί μόνο του την προσωπικότητά σου. Πρόκειται για χιλιάδες μικροσκοπικές γενετικές παραλλαγές, κάθε μία με μικρή επίδραση, που δουλεύουν μαζί με το περιβάλλον σου, τις εμπειρίες σου, τις επιλογές σου. Όπως είπε ο Schwaba, η γενετική δεν είναι πεπρωμένο. Κάποιοι άνθρωποι θα αποκλίνουν από αυτό που το γενετικό τους προφίλ θα «προέβλεπε».

Ωστόσο, η έρευνα έδειξε κάποιες ενδιαφέρουσες συσχετίσεις. Άνθρωποι με γενετικά προφίλ υψηλής συνειδητότητας τείνουν να αθλούνται περισσότερο, να κάνουν λιγότερη κατάχρηση ουσιών και να γερνούν πιο υγιείς. Γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με υψηλό νευρωτισμό ή χαμηλή συνειδητότητα συσχετίζονταν με αυξημένο κίνδυνο για ορισμένες ψυχολογικές καταστάσεις.

Τι Σημαίνει Όλο Αυτό;

Ειλικρινά, το βρίσκω ταυτόχρονα ανακουφιστικό και τροφή για σκέψη.

Σημαίνει ότι όταν η μαμά σου λέει ότι πήρες την πείσμονά σου από τον μπαμπά, ίσως να έχει κυριολεκτικά δίκιο. Σημαίνει ότι κάποιες από τις τάσεις της προσωπικότητάς μας — αυτές που μερικές φορές κατηγορούμε τον εαυτό μας — έχουν ρίζες σε βιολογία που δεν επιλέξαμε.

Αλλά σημαίνει επίσης ότι αυτές οι τάσεις δεν είναι αποτυχίες χαρακτήρα. Αν ο εγκέφαλός σου είναι καλωδιωμένος να νιώθει πιο αγχώδης, αυτό δεν είναι προσωπικό ελάττωμα — είναι απλά η κατασκευή σου. Και το σημαντικότερο: το να γνωρίζουμε ότι αυτές οι παραλλαγές υπάρχουν σημαίνει ότι οι επιστήμονες μπορούν να τις μελετήσουν, να τις κατανοήσουν καλύτερα, και ίσως κάποια μέρα να βοηθήσουν τους ανθρώπους να δουλέψουν με τις φυσικές τους τάσεις αντί εναντίον τους.

Το Συμπέρασμα

Ακόμα ψάχνουμε να βρούμε πόσο από την προσωπικότητά μας είναι φύση και πόσο ανατροφή, και αυτή η έρευνα υποδηλώνει ότι πρόκειται για έναν πολύπλοκο χορό μεταξύ των δύο. Τα γονίδιά σου δεν γράφουν την ιστορία σου — απλώς σου δίνουν κάποιες ενδιαφέρουσες αφετηρίες.

Οπότε ίσως την επόμενη φορά που πιάνεις τον εαυτό σου να είναι υπερβολικά νευρικός, υπερβολικά εσωστρεφής ή υπερβολικά αφηρημένος — θυμήσου ότι το DNA σου είχε κάτι να πει γι' αυτό. Και αυτό είναι εντάξει.

Όλοι κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε με την προσωπικότητα που κληρονομήσαμε. Η επιστήμη αρχίζει να μας βοηθά να το κατανοήσουμε καλύτερα.