Μπισκότα από πλαστικό; Ναι, το άκουσα σωστά

Πριν λίγες μέρες έπεσα πάνω σε κάτι που ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Ερευνητές φτιάχνουν μπισκότα. Από πλαστικό.

Όχι, δεν εννοώ μπισκότα που μυρίζουν πλαστικό ή έχουν σχήμα μπουκαλάκι. Εννοώ ότι τα ίδια τα υλικά αυτών των μπισκότων προέρχονται από πλαστικές φιάλες και γεωργικά απόβλητα. Και μετά από όσα διάβασα, πρέπει να πω — με ενθουσίασε για τα σοβαρά.

Δύο Προβλήματα, Μία Ιδέα

Αυτό που με τράβηξε αμέσως ήταν η εξής σκέψη: επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Southern Illinois University Carbondale αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα δύο τεράστια προβλήματα — τη ρύπανση από πλαστικό και την επισιτιστική ανασφάλεια. Γιατί να μην τα λύσουμε μαζί, σκέφτηκαν;

Η χρηματοδότηση ήρθε από τη NASA. Η διαστημική υπηρεσία ψάχνει τρόπους να παράγει τροφή σε μακρινές αποστολές, όπου δεν γίνεται να παραγγείλεις κάτι από τη Γη. Φαντάσου αστροναύτες που θα ταξιδέψουν στον Άρη για χρόνια. Θα χρειαστούν λύσεις.

Το πλαστικό, βλέπεις, αποτελείται από αλυσίδες μορίων άνθρακα. Το ίδιο ισχύει και για τις τροφές. Η ερώτηση λοιπόν ήταν απλή: μπορούμε να διαλύσουμε το ένα και να το ξαναφτιάξουμε ως το άλλο;

Οι Μικροσκοπικοί Εργάτες: Η Μαγιά

Εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον. Οι ερευνητές δεν κάνουν πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις. Χρησιμοποιούν μικροοργανισμούς — συγκεκριμένα γενετικά τροποποιημένη μαγιά — για να κάνει τη δουλειά.

«Οι μικροοργανισμοί είναι πανέξυπνοι», λέει ο αναπληρωτής καθηγητής Lahiru Jayakody. «Τους αξιοποιούμε για να λύσουμε προβλήματα που δημιουργήσαμε εμείς οι ίδιοι».

Μου αρέσει αυτή η οπτική. Δημιουργήσαμε ένα τεράστιο χάος με το πλαστικό, αλλά είμαστε αρκετά έξυπνοι για να ζητήσουμε βοήθεια από μικροσκοπικά πλάσματα.

Η διαδικασία: πρώτα, το πλαστικό (αυτά τα μπουκάλια που πετάμε με τύψεις στην ανακύκλωση) και τα γεωργικά απόβλητα (κοτσάνια καλαμποκιού, φύλλα) περνούν από μια μέθοδο που ονομάζεται οξειδωτική υδροθερμική διάλυση. Δεν χρειάζεται να την απομνημονεύσεις — απλά σπάει τα υλικά σε μικρότερα μόρια που οι μικροοργανισμοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν.

Στη συνέχεια, αυτά τα μικρά μόρια τρώγονται από ειδικά προγραμματισμένη μαγιά. Και η μαγιά, κάνοντας αυτό που ξέρει καλύτερα, τα μετατρέπει σε πρωτεΐνες, λίπη, βιταμίνες και αρωματικές ενώσεις.

Τα Μπισκότα του Μέλλοντος

Το τελικό προϊόν ονομάζεται µBites («μάικρομπάιτς», γιατί οι επιστήμονες λατρεύουν τα προθέματα). Φαντάσου πρωτεϊνούχα μπισκότα, αλλά φτιαγμένα με τρισδιάστατη εκτύπωση.

Οι ερευνητές μπορούν να σχεδιάσουν διαφορετικά στελέχη μαγιάς για διαφορετικά συστατικά. Ένα στέλεχος παράγει γεύση βανίλιας από φυτικό υλικό. Ένα άλλο παίρνει μόρια από πλαστικό και τα μετατρέπει σε β-καροτένιο, που το σώμα μας μετατρέπει σε βιταμίνη Α.

Προς το παρόν, κάποια υλικά όπως άμυλο, φυτικές ίνες και γλυκαντικά προέρχονται ακόμα από εξωτερικές πηγές. Αλλά η ομάδα δουλεύει να τα παράγει και αυτά με μικροοργανισμούς. Φαντάσου ένα μέλλον όπου σχεδόν τα πάντα στο φαγητό σου θα προέρχονται από αυτές τις μικροσκοπικές βιομηχανίες.

Θα το Έτρωγες;

Η μεγάλη ερώτηση: πώς είναι στη γεύση αυτά τα μπισκότα;

Η ειλικρινής απάντηση: κανείς δεν ξέρει ακόμα. Οι ερευνητές περιμένουν έγκριση από το πανεπιστήμιο για επίσημες δοκιμές γεύσης. Προς το παρόν, οι συμμετέχοντες έχουν αξιολογήσει μόνο τη μυρωδιά.

Αλλά εδώ είναι το εκπληκτικό: οι περισσότεροι είπαν ότι θα δοκίμαζαν τα µBites αν βρίσκονταν σε κατάσταση έλλειψης τροφίμων. Λογικό, δεν είναι; Όταν πεινάς, δεν ρωτάς πολλά.

Η ομάδα όμως προσπαθεί να κάνει τα μπισκότα ελκυστικά ακόμα και όταν υπάρχουν άλλες επιλογές. Γιατί αν θέλουμε αυτή η τεχνολογία να πετύχει, ο κόσμος πρέπει να θέλει να τα φάει — όχι απλά να τα αποδεχτεί ως έσχατη λύση.

Γιατί Έχει Σημασία

Καταλαβαίνω ότι η ιδέα να τρως κάτι από πλαστικό σου φαίνεται αηδιαστική. Είναι λογικό. Αλλά ας δούμε τη μεγάλη εικόνα.

Αυτή η τεχνολογία θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα σε ανθρωπιστικές κρίσεις, στρατιωτικές επιχειρήσεις, κοινότητες που αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα προβλήματα απορριμμάτων και ελλείψεις τροφίμων. Μετατρέπουμε παλιά αντικείμενα — όλο αυτό το πλαστικό που στοιβάζεται στις χωματερές και τους ωκεανούς — σε πόρους.

Και για το διάστημα, οι εφαρμογές είναι προφανείς. Αν ο άνθρωπος ποτέ ταξιδέψει στον Άρη ή παραπέρα, οι αστροναύτες θα χρειαστούν βιώσιμες πηγές τροφίμων χωρίς συνεχείς ανεφοδιασμούς από τη Γη.

«Χρησιμοποιούμε μικροοργανισμούς για να κάνουμε το μπισκότο πιο ελκυστικό, πιο φιλικό προς τον καταναλωτή», λέει η μεταπτυχιακή φοιτήτρια Sandhya Jayasekara, που σχεδίασε πολλά από τα στελέχη μαγιάς.

Οι ερευνητές ελπίζουν ότι αυτά τα μπισκότα θα είναι έτοιμα για δημόσια κατανάλωση σε λίγα χρόνια. Είμαι περίεργος να δω ποιος θα είναι ο πρώτος που θα δαγκώσει και θα μας πει αν θυμίζει κανονικό μπισκότο ή κάτι εντελώς διαφορετικό.

Εγώ πάντως παρακολουθώ αυτόν τον τομέα (ναι, το pun ήταν σκόπιμο) με πραγματικό ενδιαφέρον. Μερικές φορές οι λύσεις στα μεγαλύτερα προβλήματά μας έρχονται από τα πιο απίθανα μέρη — ακόμα και από τα ίδια πλαστικά μπουκάλια που πετάμε κάθε μέρα.

Εσύ τι νομίζεις; Θα δοκίμαζες ένα τέτοιο μπισκότο αν σήμαινε λιγότερα πλαστικά απορρίμματα; Γράψε μου στα σχόλια.