Η εξέλιξη δεν ήταν ποτέ μια ευθεία γραμμή

Το θυμάσαι εκείνο το διάγραμμα στα βιβλία βιολογίας; Ξεκινάει από πλάσματα που σέρνονται, υψώνονται σιγά σιγά και, μετά από εκατομμύρια χρόνια, φτάνουμε σε μας. Απλό, καθαρό, σχεδόν αναπόφευκτο. Μόνο που η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο μπερδεμένη.

Μια ομάδα από το Arizona State University δουλεύει πάνω από είκοσι χρόνια στην Αιθιοπία. Τα νέα ευρήματά τους δείχνουν ότι, πριν από 2,6-2,8 εκατομμύρια χρόνια, τουλάχιστον δύο διαφορετικά είδη ανθρωπίδων ζούσαν στην ίδια περιοχή. Το ένα ανήκει στο δικό μας γένος, το Homo, ενώ το άλλο σχετίζεται με τους Αυστραλοπίθηκους. Δύο ξεχωριστές γραμμές, στην ίδια γειτονιά, την ίδια εποχή.

Δεκατρία δόντια, πολλά ερωτήματα

Όλα ξεκίνησαν από δεκατρία απολιθωμένα δόντια. Μικρά, αλλά γεμάτα πληροφορίες. Αναλύοντάς τα, οι ερευνητές κατάλαβαν ότι δεν ανήκουν στο είδος της «Λούσι» (Australopithecus afarensis). Αυτό σημαίνει πως η γραμμή της Λούσι έσβησε περίπου 2,95 εκατομμύρια χρόνια πριν, χωρίς να συνεχιστεί απευθείας σε εμάς.

Αντίθετα, τα δόντια φαίνεται να προέρχονται από ένα άγνωστο μέχρι σήμερα είδος Αυστραλοπίθηκου. Κάτι που δεν έχει όνομα ακόμη. Μια νέα σελίδα στο οικογενειακό μας δέντρο που μόλις ανοίγει.

Πώς χρονολογούν τα ευρήματα

Η Αιθιοπία βρίσκεται πάνω σε μια ενεργή ρηξιγενή ζώνη. Τα ηφαίστεια πετούσαν στάχτη για εκατομμύρια χρόνια και αυτή η στάχτη περιέχει κρυστάλλους που χρονολογούνται με μεγάλη ακρίβεια. Βρίσκοντας ένα απολίθωμα ανάμεσα σε δύο στρώματα τέφρας, οι επιστήμονες μπορούν να «κλειδώσουν» την ηλικία του σχεδόν στο έτος.

Ένα διαφορετικό τοπίο

Σήμερα η περιοχή Ledi-Geraru μοιάζει με έρημο. Πριν από 2,8 εκατομμύρια χρόνια όμως ήταν γεμάτη ποτάμια, λίμνες και βλάστηση. Μελετώντας τα ιζήματα, οι ερευνητές ανακατασκευάζουν το παλιό οικοσύστημα. Αυτό βοηθά να καταλάβουμε πώς μπορούσαν να συνυπάρξουν διαφορετικά είδη: ίσως έτρωγαν διαφορετικά φυτά ή ζούσαν σε ξεχωριστές μικρο-περιοχές.

Ένα δέντρο με πολλά κλαδιά

Ένας από τους επιστήμονες το λέει καθαρά: «Η ανθρώπινη εξέλιξη δεν είναι γραμμική, είναι ένας θάμνος με πολλά κλαδιά». Κάποια κλαδιά στέγνωσαν, άλλα συνεχίστηκαν. Εμείς προερχόμαστε από ένα από αυτά. Το υπόλοιπο είναι μια ιστορία παράλληλων διαδρομών και τυχαίων συναντήσεων.

Τι περιμένουμε να δούμε

Η ομάδα δεν βιάζεται να δώσει όνομα στο νέο είδος. Χρειάζονται περισσότερα οστά, καλύτερη εικόνα. Το έργο συνεχίζεται από το 2002 και κάθε ανακάλυψη αλλάζει λίγο ακόμη την εικόνα που έχουμε για το «τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος».

Το βιβλίο της εξέλιξής μας γράφεται ακόμη. Και κάθε νέα σελίδα το κάνει πιο περίπλοκο, πιο ενδιαφέρον και πιο δικό μας.