Een literaire verrassing in een oud graf
Oké, ik moet eerlijk zijn—toen ik voor het eerst over deze vondst las, moest ik het artikel twee keer lezen. Kon mijn ogen niet helemaal geloven.
Archeologen die werkzaam zijn op de vindplaats Oxyrhynchus in Egypte hebben recentelijk een stukje papyrus ontdekt met een passage uit Homers Ilias. Niets bijzonders tot zover, toch? Maar wacht. Deze papyrus lag tegen de buik van een mummie uit de Romeinse periode. En die mummie is ongeveer 1600 jaar oud. Het échte nieuws? Dit was geen toeval of een latere toevoeging. De papyrus was met opzet geplaatst, als onderdeel van het mummificatieproces.
Tot nu toe vonden onderzoekers altijd Griekse teksten met een magische of rituele functie in Egyptische graven—denk aan beschermende spreuken of bezweringen. Maar dit? Dit is Homerus. Dé Homerus. Een van de belangrijkste schrijvers uit de hele westerse literatuur.
Wat maakt het "Schepenregister" zo speciaal?
De gevonden passage komt uit het "Schepenregister" in Boek II van de Ilias. Weet je niet zo veel van Griekse mythologie (geen zorgen, ik ook niet altijd!)? Dit is het deel waarin Homerus alle Griekse krijgers en hun schepen opsomt terwijl ze richting Troje varen. Zeg maar een oeroud erefront van helden—en al meer dan tweeduizend jaar beschouwd als een van de beroemdste passages in de westerse literatuur.
Dat iemand uitgerekend déze tekst meenam naar het hiernamaals? Dat breekt toch even je hersenen. Professor Ignasi-Xavier Adiego, die het Oxyrhynchus-project leidt, verwoordde het treffend: hoewel de site ontelbare Griekse papyri heeft opgeleverd, is een literaire wereld in een begrafeniscontext echt iets heel nieuws.
Oxyrhynchus: een onuitputtelijke schatkamer
Waar ligt deze plek eigenlijk? Even uitleggen dus. Oxyrhynchus was een van de belangrijkste steden in het Grieks-Romeinse Egypte, zo'n 190 kilometer ten zuiden van Caïro. Onder archeologen en historici is de plek legendarisch, omdat het droge Egyptische klimaat duizenden en duizenden oude papyrusdocumenten heeft bewaard.
De archeologische missie van de Universiteit van Barcelona draait er sinds 1992—dus al meer dan dertig jaar voorzichtig graafwerk! En ze blijven bijzondere dingen vinden. Deze nieuwste ontdekking kwam uit Graf 65 in Sector 22 van de begraafplaats bij Al Bahnasa, het moderne stadje dat op het oude Oxyrhynchus ligt.
Het team stuitte op een heel funerair complex met drie kalkstenen begrafeniskamers, versierde houten sarcofagen en—helaas—sporen van eerdere roofovervallen die sommige voorwerpen hebben beschadigd. Maar hé, ze vonden wel dit geweldige stukje papyrus, dus niet alles is verloren voor de schavuiten.
Waarom is dit belangrijk?
Hier wordt mijn innerlijke geschiedenisfanaat pas echt enthousiast. Deze vondst daagt onze aannames uit over hoe verschillende culturen met elkaar omgingen in de oudheid. We wisten dat Grieken en Egyptianen samenleefden in steden als Oxyrhynchus, maar het feit dat Homers werk een plek kreeg in Egyptische begrafenisrituelen wijst op iets diepers—een oprechte waardering voor Griekse literatuur die verder ging dan dagelijks gebruik.
Waren de mensen die met deze teksten werden begraven Grieks? Egyptisch? Van gemengde afkomst? Hadden ze Homers poëzie zo lief dat ze het mee wilden nemen naar het hiernamaals? Waarschijnlijk zullen we dat nooit met zekerheid weten, maar is het niet heerlijk om je erover te verwonderen?
Het laat me ook nadenken over hoe wij omgaan met boeken en literatuur tegenwoordig. We leggen bloemen op graven, soms favoriete spullen, misschien foto's van dierbaren. Waren de oude Egyptianen iets vergelijkbaars aan het doen—hun doden omringen met de woorden die het meest voor hen betekenden?
En nu?
Het team zal ongetwijfeld doorgaan met het bestuderen van deze papyrus en het zoeken naar meer aanwijzingen in andere graven. Elke ontdekking als deze voegt weer een puzzelstukje toe aan het begrijpen van hoe oude mensen leefden, wat ze geloofden en wat ze waardeerden.
Ondertussen denk ik dat we allemaal even kunnen genieten van de pure poëzie ervan: een van de oudste verhalen ooit geschreven, weggestopt in de wikkels van iemand die meer dan duizend jaar na Homerus leefde. Woorden overleven ons uiteindelijk allemaal.
Wat vind jij? Verandert deze ontdekking hoe je naar oude culturen kijkt? Ik hoor graag je gedachten!