<p>Hamma elektr mashinalar va quyosh panellari haqida gapirayotgan paytda, 2023-yilda AQShda jimjitlik bilan ajoyib voqea sodir boʻldi – mamlakat tarixidagi eng katta batareya qurilish bumini boshdan kechirdi. Bu telefoningiz uzoqroq ishlatish haqida emas, balki butun elektr tarmoqini tubdan oʻzgartirib yuboradigan ulkan oʻlchamdagi batareyalar haqida.</p>

<p>Ilm-fan odamlari hozirgacha topilgan eng uzoqdagi “meduza galaktikasi”ni ko‘rdi. U kosmosda yorqin ignabarglari cho‘zilgan holda turibdi. Bu osmoniy mavjudot faqat chiroyli ko‘rinishga ega emas — u bizga 8,5 milliard yil avvalgi ilk koinot qanday bo‘lganini butunlay qayta o‘ylashga majbur qilmoqda.</p>

<p>Texnologiya gigantlari sunʼiy intellektni harbiy maqsadlarda ishlatish kerakmi, deb bahslashyapti. Shu vaqt ichida kichik kompaniyalar jimgina jangovar AI qurmoqda – u butun operatsiyalarni rejalashtira oladi. Jangovar kelajak hozir shakllanmoqda, ammo koʻpchiligimiz yopiq eshiklar ortida nima boʻlayotganidan bexabar.</p>

<p>Hech kim oldida ruhiy parvoz yoki gallyutsinogen sayohatni tushuntirishga urinib, til topa olmaganmi? Yangi tadqiqot shuni ko’rsatdi: bu o’zgaruvchan lahzalar bizni notiq qiladi — va bu, aynan, maqsad bo’lishi mumkin.</p>

<p>Microsoft olimlari oddiy shisha o'ta tez lazerlar yordamida ulkan ma'lumotlar saqlash usulini topdi. Bu ma'lumotlar 10 ming yil saqlanib turishi mumkin. Texnologiyamizdagi eng katta muammo bitta hal bo'ldi: eskirib ketadigan oddiy saqlagichlarga hammasini qayerga joylaymiz?</p>

<p>Ilm-fan olimlari 1956-yildan beri ko‘z oldida yashirinib yurgan sirli zarrachani topdi. Bu “jinoyatchi” zarracha shu qadar ayyorlik bilan yashiringanki, olimlar uni butunlay boshqa narsani o‘rganayotganda tasodifan topib qoldi. U supero‘tkazgichlar haqidagi bilimlarimizni butunlay o‘zgartirib yuborishi mumkin.</p>

<p>Miyni texnologiya bilan birlashtirsang, nima bo‘ladi? Miyaga implant qo‘yib 5 yil yashagan bir odamning tajribasi miya-kompyuter interfeyslari haqida aytib beradi. Bu texnologiya falajni davolashni butunlay o‘zgartirishi mumkin – ajoyib imkoniyatlar ham, kutilmagan haqiqatlar ham bor.</p>

<p>Xabarlar shuni ko‘rsatmoqdaki, AQSh va Isroil Eron ichida qo‘zg‘olon uchun kurd jangchilarini qo‘llab-quvvatlamoqda. Lekin bu taktika juda tanish tuyuladi. Mintaqada o‘nlab yillik murakkab ittifoqlar va unutib qo‘yilgan va’dalardan keyin, yana umid va umidsizlik doirasi boshlanayotganmi?</p>

<p>Xitoylik olimlar kvant fizikasi asosidagi &quot;buzib bo'lmaydigan internet&quot;ga bir qadam yaqinlashdilar. Ular kvant shifrlangan ma'lumotlarni 100 kilometr masofaga uzatishga muvaffaq bo'ldilar – bu butun bir shaharni qamrab oladigan masofa. Bir oydan kamroq vaqt ichida millionlab kvant bog'lanishlarini yaratdilar.</p>

<p>Ilmiy olimlar shimpanzelarga kristallarni berganda qiziqarli narsani kashf etdilar: bizning eng yaqin qarindoshlarimiz porlab turadigan toshlarga butunlay berilib ketdilar, ularni qimmatbaho xazinadek yig‘ib, jiddiy banan sovg‘asi bermasa, qaytarib bermadilar. Bu kutilmagan xatti-harakatlar nima uchun insonlar ming yilliklar davomida kristallarga qiziqib kelganini tushuntirishi mumkin.</p>

<p>Ilmiy olimlar yaqinda böbrek hujayralarimizning miya neyronlari kabi xotira shakllatirishini kashf etdi. Ular bu ishni juda yaxshi bajaradi. Bu kashf olimlarni ong miyamiz bilan cheklanmasligi mumkinmi, deb o‘ylashga undamoqda. Bu sog‘liq, kasallik va ong nima ekanligi haqidagi tushunchamizni butunlay o‘zgartirishi mumkin.</p>

<p>BMW humanoid robot dasturini AQShdan Germaniyaga kengaytirayotganini e’lon qildi. Natijalar shunchalik hayratlanarliki, miya aylanib ketadi. Bu oddiy zavod robotlari emas — ular yuradi, odamlar bilan birga ishlaydi va allaqachon 30 mingdan ortiq mashina yig‘ishga yordam bergan. Mana nega bu konveyer liniyasidan beri ishlab chiqarishdagi eng katta o‘zgarish bo‘lishi mumkin.</p>

<p>Hech qachon o‘ylamaysizmi, nega ishlayotgan ilova birdaniga “yaxshilandi” deb, hech kim so‘ramagan chalkash yangi funksiyalar qo‘shib yuboriladi? Noqulay haqiqat shuki, texnologiya kompaniyalarida oddiylik saqlash seni keyingi lavozimga ko‘tarmaydi – ammo murakkablik qo‘shish ko‘taradi.</p>

<p>Animatsiyani so‘z bilan tasvirlab, AI ga topshirsangiz, u darhol professional sifatli vektor animatsiya yasaydi. Tadqiqotchilar endi OmniLottie deb nomlangan texnologiya bilan buni amalga oshirdilar. Bu siz o‘ylagandan ham aqlli!</p>

<p>Kompyuter fanining afsonaviy ismi Donald Knut ajoyib voqeani aytib berdi: Claude Opus deb atalgan sun'iy intellekt u haftalar davomida qiynalayotgan murakkab matematik masalani hal qildi. To'liq isbot va chiroyli qurilish bilan. Bu oddiy &quot;AI odamni yengdi&quot; hikoyasi emas — bu sun'iy intellekt matematiklar bilan birgalikda inson bilimlarini yangi chegaralarga yetkazishi mumkinligini ko'rsatuvchi bir lahza.</p>

<p>Janubiy Kore olimlari shunday qiziqarli kashfiyot qildiki – dengiz tubida yashagan qadimiy hayvonning yangi turi topildi. U shuncha vaqt boshqa narsa deb aldab yurgan ekan! Yangi nomlangan Acanthichotona feroxa degan bu hayvon – okeanning o'rta asr ritsaridek tik tishli zirhli mollyuska. Olimlarni qachondan beri aldab kelgani aniq emas!</p>

<p>Portsmut universitetidagi bir olim bizning koinotimiz kompyuter simulyatsiyasi bo‘lishi mumkinligiga haqiqiy dalil topganini aytmoqda. Uning nazariyasida ma’lumot entropiyasi odatdagidek ishlamayapti — rostini aytsam, bu meni haqiqat haqidagi barcha bilganlarimni shubha ostiga qo‘ymoqda.</p>

<p>Antarktida chuqurligida Yerning eng g'alati joylaridan biri yotibdi: tortishish kuchi g'alati darajada zaif bo'lgan ulkan hudud. Olimlar bu &quot;gravitatsiya teshigi&quot; dinozavrlar yo'qolib ketishidan oldin shakllana boshlaganini aniqladilar. U sayyoramiz kelajagi haqida sirlar ochishi mumkin.</p>

<p>Polshaning kichik bir orolida qurilish loyihasi arxeologiyadagi eng qiziqarli sirlardan biriga aylandi. Bir arxeolog mashhur Viking qal'a-shahri Jomsborgni topdim deb da'vo qilmoqda — bu joygacha butunlay afsona deb hisoblangandi.</p>

<p>AQSh hukumati agentliklaridan chiqqan bo‘lishi mumkin bo‘lgan murakkab iPhone xakerlik vositalari oshkora chiqib ketdi. Bu qudratli raqamli qurol endi xorijiy josuslar va kiberjinoyatchilar qo‘lida. Bu oddiy texnologiya xavfsizligi yangiligi emas – kuchli qurollar mo‘ljallangan egalaridan qochib ketganda nima bo‘lishini ko‘rsatuvchi signal.</p>